35 years of independence: balance sheet and new commitment

Thirty-five years later, this question can no longer be answered only by commemorating past victories or by solemn words about the idea of independence.

Ե­րե­սուն­հինգ տա­րի­ներ յե­տոյ՝ այս հար­ցու­մը այ­լեւս կա­րե­լի չէ պա­տաս­խա­նել միայն ան­ցեա­լի յաղ­թա­նակ­նե­րու յի­շա­տա­կու­մով կամ ան­կա­խու­թեան գա­ղա­փա­րին մա­սին հան­դի­սա­ւոր խօս­քե­րով։

Independence is the right of a people, but at the same time, the duty of building a state.

Ան­կա­խու­թիւ­նը ժո­ղո­վուր­դի մը ի­րա­ւունքն է, բայց միա­ժա­մա­նակ՝ պե­տու­թիւն կա­ռու­ցե­լու պար­տա­ւո­րու­թիւն։

And if today we are forced to admit that Armenia was unable to transform into a modern and powerful state with all its potential, then it is also necessary to accept that this consequence cannot be attributed only to the past authorities or limited to the responsibility of a certain period.

Եւ ե­թէ այ­սօր ստի­պո­ւած ենք խոս­տո­վա­նիլ, թէ ­Հա­յաս­տան չկա­րո­ղա­ցաւ իր ամ­բողջ կա­րո­ղա­կա­նու­թեամբ վե­րա­ծո­ւիլ ար­դի եւ հզօր պե­տու­թեան, ա­պա անհ­րա­ժեշտ է նաեւ ըն­դու­նիլ, որ այս հե­տե­ւան­քը կա­րե­լի չէ վե­րագ­րել միայն ան­ցեա­լի իշ­խա­նու­թիւն­նե­րուն կամ սահ­մա­նա­փա­կել ո­րո­շա­կի ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նի մը պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թեամբ։

It is a balance sheet related to the entire political process of 35 years.

Ան 35 տա­րի­նե­րու ամ­բողջ քա­ղա­քա­կան ըն­թաց­քին վե­րա­բե­րող հա­շո­ւեկ­շիռ մըն է։

Successive authorities, with different emphases, did not demonstrate the political courage to solve the main problems of our newly independent state.

Ի­րար յա­ջոր­դող իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը, տար­բեր շեշ­տադ­րում­նե­րով, չցու­ցա­բե­րե­ցին քա­ղա­քա­կան յանդգ­նու­թիւն լու­ծե­լու մեր նո­րան­կախ պե­տու­թեան հիմ­նա­կան խնդիր­նե­րը։

The sick mentality inherited from the Soviet regime was not completely transformed, social justice did not become the cornerstone of statehood, emigration emptied an important part of the country's human potential, and economic and security strengthening did not reach the level demanded by regional reality.

­Խորհր­դա­յին վար­չա­կար­գէն ժա­ռան­գո­ւած հի­ւան­դա­գին մտա­ծո­ղու­թիւ­նը ամ­բող­ջո­վին չվե­րա­փո­խո­ւե­ցաւ, ըն­կե­րա­յին ար­դա­րու­թիւ­նը չդար­ձաւ պե­տա­կա­նու­թեան հիմ­նա­սիւն, ար­տա­գաղ­թը դա­տար­կեց երկ­րի մարդ­կա­յին նե­րու­ժի կա­րե­ւոր մէկ բա­ժի­նը, իսկ տնտե­սա­կան եւ անվ­տան­գա­յին հզօ­րա­ցու­մը չհա­սաւ այն մա­կար­դա­կին, ո­րուն պա­հան­ջը կը դնէր տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին ի­րա­կա­նու­թիւ­նը։

The victory in the first Artsakh war temporarily covered these shortcomings.

Ար­ցա­խեան ա­ռա­ջին պա­տե­րազ­մի յաղ­թա­նա­կը ժա­մա­նա­կա­ւո­րա­պէս ծած­կեց այս թե­րու­թիւն­նե­րը։

The victory rightfully became a source of national pride, but it did not turn into a long-term state strategy.

­Յաղ­թա­նա­կը ար­դա­րօ­րէն դար­ձաւ ազ­գա­յին հպար­տու­թեան աղ­բիւր, բայց չվե­րա­ծո­ւե­ցաւ եր­կա­րա­ժամ­կէտ պե­տա­կան ռազ­մա­վա­րու­թեան։

We achieved a glorious victory, but we were unable to appreciate the fruits of the victory.

­Նո­ւա­ճե­ցինք պան­ծա­լի յաղ­թա­նակ, սա­կայն չկա­րո­ղա­ցանք ար­ժե­ւո­րել յաղ­թա­նա­կի պտու­ղը։

Artsakh was liberated and began to exist under the free sky, but its future was not fixed by a comprehensive economic, demographic, political and military plan.

Ար­ցա­խը ա­զա­տագ­րո­ւե­ցաւ եւ սկսաւ ա­զատ եր­կին­քին տակ գո­յա­տե­ւել, բայց ա­նոր ա­պա­գան չամ­րագ­րո­ւե­ցաւ տնտե­սա­կան, ժո­ղովր­դագ­րա­կան, քա­ղա­քա­կան եւ ռազ­մա­կան հա­մա­պար­փակ ծրա­գի­րով։

Inevitably, the 2020 war came to destroy not only the defensive positions, but also the illusion of self-confidence that we ourselves had created.

Ան­խու­սա­փե­լիօ­րէն, 2020-ի պա­տե­րազ­մը ե­կաւ քան­դե­լու ոչ միայն պաշտ­պա­նա­կան դիր­քե­րը, այ­լեւ մեր իսկ ստեղ­ծած ինք­նավս­տա­հու­թեան պատ­րան­քը։

The political force that came to power in 2018 not only failed to overcome previous weaknesses, but also, with its reckless political decisions, led the country to one of the most difficult historical trials.

2018-ին իշ­խա­նու­թեան ե­կած քա­ղա­քա­կան ու­ժը ոչ միայն չկա­րո­ղա­ցաւ յաղ­թա­հա­րել նախ­կին տկա­րու­թիւն­նե­րը, այ­լեւ իր քա­ղա­քա­կան փութ­կոտ ո­րո­շում­նե­րով եր­կի­րը հաս­ցուց պատ­մա­կան ծան­րա­գոյն փոր­ձու­թիւն­նե­րէն մէ­կուն։

The 2020 war, then the depopulation and loss of Artsakh in 2023 became the decisive stages in that process.

2020-ի պա­տե­րազ­մը, ա­պա 2023-ի Ար­ցա­խի հա­յա­թա­փումն ու կո­րուս­տը դար­ձան այդ ըն­թաց­քին վճռա­կան հանգ­րո­ւան­նե­րը։

The current government, therefore, cannot shrug off the political responsibility for the disaster of Artsakh and its current “debtor” status, attributing it entirely to previous decades.

­Ներ­կայ իշ­խա­նու­թիւ­նը, հե­տե­ւա­բար, չի կրնար իր վրա­յէն թօ­թա­փել Ար­ցա­խի ա­ղէ­տին ու այ­սօ­րո­ւան «պար­տեալ»-ի կար­գա­վի­ճա­կին մէջ ին­կած քա­ղա­քա­կան պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թիւ­նը՝ զայն ամ­բող­ջու­թեամբ վե­րագ­րե­լով նա­խորդ տաս­նա­մեակ­նե­րուն։

The previous governments have their role of responsibility, but the current ones cannot avoid a decisive share of their responsibility, the consequences of which we are bearing today.

­Նախ­կին իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը ու­նին ի­րենց պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թեան դե­րը, սա­կայն ներ­կայ իշ­խա­նա­ւոր­նե­րը չեն կրնար զերծ մնալ ի­րենց պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թեան ո­րո­շիչ բա­ժի­նէն, ո­րուն հե­տե­ւանք­նե­րը այ­սօր կը կրենք։

And in the face of this reality, the idea of a “Fourth Republic” is being put forward as a new political and state point of departure.

Եւ ա­հա այս ի­րո­ղու­թեան դի­մաց կ­՚ա­ռա­ջադ­րո­ւի «­Չոր­րորդ ­Հան­րա­պե­տու­թիւն» գա­ղա­փա­րը՝ իբ­րեւ նոր քա­ղա­քա­կան եւ պե­տա­կան մեկ­նա­կէտ։

When today’s government declares that the Fourth Republic has already been “established,” Armenian political thought must view the issue as an attempt to distort the historical continuity of the Republic of Armenia.

Երբ այ­սօ­րո­ւան իշ­խա­նու­թիւ­նը կը յայ­տա­րա­րէ, թէ ­Չոր­րորդ ­Հան­րա­պե­տու­թիւ­նը ար­դէն «հիմ­նադ­րո­ւած է», հայ քա­ղա­քա­կան միտ­քը հար­ցը պէտք է դի­տար­կէ որ­պէս ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան պատ­մա­կան շա­րու­նա­կա­կա­նու­թեան խե­ղա­թիւր­ման փորձ։

The First Republic of 1918 was born with the restoration of independent statehood, and the Third Republic of 1991, with the emergence of the Soviet totalitarian regime and the reestablishment of independent statehood.

1918-ի ա­ռա­ջին ­Հան­րա­պե­տու­թիւ­նը ծնաւ ան­կախ պե­տա­կա­նու­թեան վե­րա­կանգ­նու­մով, իսկ 1991-ի եր­րորդ ­Հան­րա­պե­տու­թիւ­նը՝ խորհր­դա­յին ամ­բող­ջա­տի­րա­կան վար­չա­կար­գէն դուրս գա­լով եւ ան­կախ պե­տա­կա­նու­թիւ­նը վե­րա­հաս­տա­տե­լով։

The historical chain of a country cannot be interrupted today by a decision of a political force and a new reckoning for Armenia’s independent statehood imposed.

Երկ­րի մը պատ­մա­կան շղթան չի կրնար այ­սօր քա­ղա­քա­կան ու­ժի մը ո­րո­շու­մով ընդ­հա­տո­ւիլ եւ ­Հա­յաս­տա­նի ան­կախ պե­տա­կա­նու­թեան նոր հա­շո­ւարկ մը պար­տադ­րել։

This step contains a dangerous attempt to alter the achieved past and eliminate the historical origins of statehood, the political mandates of which do not stem from the Armenian people’s own rights, but are the consequences of a grand game of geopolitical compulsions.

Այս քայ­լը կը պա­րու­նա­կէ նո­ւա­ճած ան­ցեա­լը այ­լա­փո­խե­լու եւ պե­տա­կա­նու­թեան պատ­մա­կան ա­կունք­նե­րը վե­րաց­նե­լու վտան­գա­ւոր փորձ մը, ո­րուն քա­ղա­քա­կան պա­տո­ւէր­նե­րը չեն բխիր հա­յու­թեան սե­փա­կան ի­րա­ւունք­նե­րէն, այլ աշ­խար­հա­քա­ղա­կան պար­տադ­րանք­նե­րու մեծ խա­ղին հե­տե­ւանք­ներն են։

The loss of Artsakh should not lead us on the path of national self-denial and renunciation of historical rights.

Ար­ցա­խի կո­րուս­տը պէտք չէ մեզ ա­ռաջ­նոր­դէ ազ­գա­յին ինք­նա­մեր­ժու­թեան եւ պատ­մա­կան ի­րա­ւունք­նե­րէն հրա­ժա­րե­լու ճա­նա­պար­հին։

The right of return of the people of Artsakh, the protection of cultural heritage and the preservation of our national ideology should remain on the agenda of Armenian political thought.

Ար­ցա­խի ժո­ղո­վուր­դի վե­րա­դար­ձի ի­րա­ւուն­քը, մշա­կու­թա­յին ժա­ռան­գու­թեան պաշտ­պա­նու­թիւ­նը եւ մեր ազ­գա­յին գա­ղա­փա­րա­խօ­սու­թեան պահ­պա­նու­մը պէտք է մնան հայ քա­ղա­քա­կան միտ­քի օ­րա­կար­գին մէջ։

Likewise, the liberation of Armenian military-political prisoners held in Azerbaijan should become a national priority and a matter of state dignity.

­Նոյն­պէս՝ Ատր­պէյ­ճա­նի մէջ պա­հո­ւող հայ ռազ­մա­քա­ղա­քա­կան գե­րի­նե­րու ա­զա­տագ­րու­մը հարկ է դառ­նայ ազ­գա­յին ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թիւն եւ պե­տա­կան ար­ժա­նա­պա­տո­ւու­թեան հարց։

In this whole process, the time has come for the Diaspora to also rethink and reorganize the path of its future.

Այս ամ­բողջ գոր­ծըն­թա­ցին մէջ ժա­մա­նա­կը հա­սուն­ցած է որ­պէս­զի Ս­փիւռքն ալ վե­րաի­մաս­տա­ւո­րէ եւ վե­րա­կազ­մա­կեր­պէ իր ա­պա­գա­յի ու­ղին։

In the face of the new government's thinking to limit the historical role of the Diaspora or to define dividing lines, it is necessary to establish the unquestionable role of the Diaspora as a natural partner of the statehood of Armenia with its political, organizational and professional capabilities.

Իշ­խա­նա­կան նոր մտա­ծո­ղու­թեան դի­մաց՝ սահ­մա­նա­փա­կե­լու Ս­փիւռ­քի պատ­մա­կան դե­րա­կա­տա­րու­թիւ­նը կամ սահ­մա­նե­լու բա­ժա­նա­րար գի­ծեր, անհ­րա­ժեշտ է ամ­րագ­րել Ս­փիւռ­քը իր քա­ղա­քա­կան, կազ­մա­կեր­պա­կան եւ մաս­նա­գի­տա­կան կա­րո­ղա­կա­նու­թեամբ ­Հա­յաս­տա­նի պե­տա­կա­նու­թեան բնա­կան գոր­ծըն­կեր ըլ­լա­լու ա­նառար­կե­լի դե­րը։

The lessons learned over the past 35 years are not clear.

35 տա­րի­նե­րու քա­ղած դա­սե­րը պարզ չեն.

The historical and political re-establishment of the Armenian nation cannot be seen with a new "realism" that represents an escape from history.

հա­յու­թեան պատ­մա­կան եւ քա­ղա­քա­կան վե­րա­հաս­տա­տու­մը կա­րե­լի չէ տես­նել պատ­մու­թե­նէն փա­խուստ ներ­կա­յաց­նող նոր «ի­րա­պաշ­տու­թեամբ»։

We need a political and state mindset that, recognizing its mistakes, stands up for and defends national rights, assesses its strengths, and unites all segments of the nation.

­Մե­զի պէտք է քա­ղա­քա­կան եւ պե­տա­կան մտա­ծո­ղու­թիւն՝ որ ճանչ­նա­լով իր սխալ­նե­րը, տէր ու պաշտ­պան կը կանգ­նի հա­մազ­գա­յին ի­րա­ւունք­նե­րուն, կը կա­տա­րէ ու­ժե­րու գնա­հա­տում եւ կը միա­ւո­րէ ազ­գի բո­լոր հա­տո­ւած­նե­րը։

The experience of the 35th anniversary of independence is not a pretext for declaring a new republic.

Ան­կա­խու­թեան 35-ա­մեա­կի կեն­սա­փոր­ձը նոր հան­րա­պե­տու­թիւն մը յայ­տա­րա­րե­լու պատ­րո­ւակ չէ։

It is an opportunity to understand why thirty-five years of independence failed to achieve its historical goals and what lessons need to be learned from that path.

Ան ա­ռիթ է հասկ­նա­լու, թէ ին­չո՛ւ ե­րե­սուն­հինգ տա­րի­նե­րու ան­կա­խու­թիւ­նը չկրցաւ հաս­նիլ իր պատ­մա­կան նպա­տակ­նե­րուն եւ ի՛նչ դա­սեր պէտք է քա­ղել այդ ճա­նա­պար­հէն։

This balance sheet should lead us to a new commitment to the future of the Republic of Armenia and all Armenians.

Այս հա­շո­ւեկ­շի­ռը մեզ պէտք է ա­ռաջ­նոր­դէ դէ­պի նոր յանձ­նա­ռու­թիւն՝ ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան եւ հա­մայն հա­յու­թեան ա­պա­գա­յին նկատ­մամբ։

The main task before us is to consolidate all national capabilities, strengthen Armenia’s statehood and security, empower the homeland, stand up for the Artsakh issue, and ensure the sustainability of the Armenian world.

­Մեր առ­ջեւ դրո­ւած հիմ­նախն­դիրն է՝ հա­մազ­գա­յին բո­լոր կա­րո­ղու­թիւն­նե­րը մէկ­տե­ղե­լով, ամ­րապն­դել ­Հա­յաս­տա­նի պե­տա­կա­նու­թիւնն ու անվ­տան­գու­թիւ­նը, հզօ­րաց­նել հայ­րե­նի­քը, տէր կանգ­նիլ Ար­ցա­խի հիմ­նա­հար­ցին ու ա­պա­հո­վել ­Հա­յաս­տան աշ­խար­հի յա­րա­տե­ւու­թիւ­նը։

The supreme duty of the Republic of Armenia and all Armenians is to finally be worthy of the independence that we achieved as a nation 35 years ago.

­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան եւ հա­մայն հա­յու­թեան գե­րա­գոյն պար­տա­ւո­րու­թիւնն է վեր­ջա­պէս ար­ժա­նի ըլ­լալ այն ան­կա­խու­թեան, որ 35 տա­րի ա­ռաջ ազ­գո­վին նո­ւա­ճե­ցինք։