OUR "CITY" IN POLSAPATUM OR THE "ISTANBUL" OF THE WORLD

Don’t ask, why…

ուրկէ՜

… is it bad these days… where from?

ուր…հապա՞ Հայաստան պիտի երթայիք…: Միտքս պարզեմ: Ամիս մը առաջ, մեր երկու մանչերը, մեր ամուսնութեան տարեդարձին առթիւ, իբրեւ արձակուրդի մեծ «նուէր» մեզի, դէպի արեւմտեան Թուրքիա-(Անատոլու), մեծ խումբի մը հետ շրջապտոյտի մը մասնակից դառնալու որոշումը առած էին: Թէեւ անակնկալ, սակայն եւ այնպէս նոյնքան ալ՝ հպարտալի եւ երախտապարտ երեւոյթ: Ուրեմն, այս տարի, դէպի Հայաստան մեր ծրագրելիք արձակուրդը, «ջուրը» նետած էին: Բայց, որովհետեւ մեծ փոխադրակառքով տասը եւ քիչ մըն ալ աւելի օրեր համրող այս ծրագրուած պտոյտը պիտի սկսէր Իսթանպուլէն, անցնելով Դրոյ, Իզմիր, Գոնիա, Կապաթովկիա, Անգարա եւ պիտի վերջ գտնէր Իսթանպուլի մէջ, տղոցմէս խնդրեցի որ շրջապտոյտի նախօրեակին, գոնէ քանի մը օրեր ալ, այր եւ կին մնայինք Պոլիս եւ շրջէինք ու վայելէինք, մանաւանդ ծանօթանայինք անոր հայկական բաժնին: Ըսել ուզած էի… այցելէինք մեր հայ խմբագրատուները, պատրիարքարանը, սուրբ Փրկիչ հիւանդանոցը, ազգային գերեզմանատուները, եւ վերջապէս ինչ որ յիշողութիւնս այդ վայրկեանին թելադրած էր: Համաձայնեցան ու շուտով առաջարկուածը՝ դասաւորեցին: Եւ ահա, հիմա, Պէշիկթաշի շրջանի հսկայ եւ գեղեցիկ պանդոկի մը դռան սեմին կեցած, այր եւ կին կը սպասենք մեր «թաքսի»-ին, որ առաջին հերթին իսկ, մեզի «Ժամանակ» օրաթերթի խմբագրատունը պիտի տանի: Իսթանպուլ ըսի,- կը ներէ՛ք: Մեզի համար այս քաղաքը նոյն այդ վաղեմի մեր Պոլիսն է: «Սթանպուլ»-ը աշխարհին կը պատկանի: Անոր աշխարհիկ անունն է.

Where… why would you go to Armenia…?

մերը պարզապէս՝ Պոլիս…: Ու ճամբայ ինկանք: Քսան եւ աւելի միլիոն բնակիչ ունեցող այս քաղաքի նեղ ու լայն փողոցներէն, մեծ ու փոքր խանութներէն եւ թաղերէն տեղացիներով եւ մանաւանդ մեզի նման հազարաւոր զբօսաշրջիկներով խճողուած ճամբաներէն անցնելով վերջապէս «Ժամանակ» հասանք: Ճամբու ընթացքին, այր եւ կին, հետաքրքիր աչքերով, ինքնաշարժի պատուհանէն դուրս պողոտաները, անցորդները, անոնց ոտքերուն տակէն խոյս տուող տեսակաւոր կատուները դիտելով թէեւ «զբաղուեցանք», բայց, իմ կարգին, երբեմն ինքնաշարժը փողոցէ-փողոց, կամ հրապարակէ-հրապարակ անցած միջոցին, աչքիս կը զարնուէին բարձրէն կախուած կանաչ հսկայ ցուցատախտակներու վրայ գրուած շրջանի եւ մօտակայ շրջաններու անուններն ու ուղղութիւնները: Այսպէս՝ որքան որ միտքս կրցայ պահել… «Պէշիկթաշ», «Գում Գաբու», «Էսկիշեհիր», «Սամաթիա», «Սկիւտար», «Ղալաթիա», «Փերա», «Օրթագիւղ», «Խասգիւղ», «Իսթանպուլ», «Իզմիր» եւ տակաւին «Գոնիա» …անուններն էին: Մէկ խօսքով, ինծի համար մեր հայ կեանքին հետ քայլ պահող անհատնում անուններու տեսակ մը անկանոն տողանցք, որուն ծայրերէն ինքնաբերաբար կախուած էին «Թէքէեան», «Օշական», «Դուրեան», «Եսայեան», «Շանթ», «Պարթեւեան», «Չօպանեան», «Զապէլ Ասատուր», եւ տակաւին շատ-շատերու անունները, որոնք իրենց մտքի եւ գրիչի խոնջէնքով, մեր աշխարհաբարը բերին ապահով զարգացման շեմին: Անկասկած, մտքիս մէջ, այս եւ հայ գաւառի ծնունդ միւս բոլոր անուններն ու անոնցմով ստեղծուած մամուլն ալ յստակօրէն կը պարզէին իրենց ետին բացուող ապրումներու ընդարձակ հայ հորիզոնը: Այլ խօսքով, ասոնք բոլորն ալ իբրեւ տիրական դէմքեր… իրենց տեւական ներկայութիւնը արժեւորող անուններ էին, որոնք եկած էին ու մտքիս մէջ, հատատօրէն տեղաւորուած իբրեւ ժառանգ, ծնողքէս, ծննդավայրէս, ակումբէս, նախակրթարանէս, Ճեմարանէս… Ահա՛, իմ գիտցած «Պոլիս»ս, ուր կար ժամանակ ամբարուած էր արեւմտահայ մեր ժառանգութեան ազգային հարստութիւնը: Իսկ այս օրերուն, նման հարիւրաւոր դէմքեր եւ դէպքեր, արդէն իսկ պահուած էին ճակատագրի քմահաճ ծիծաղներուն տակ, իսկ շատ-շատեր ալ՝ճակատագրի հարուածներէն՝ ոչնչացած: Պոլիս… կ’ըսեմ մտովի ու կը կրկնեմ շարունակ…կար ժամանակ Դո՛ւն հայ կեանքի հանքն էիր: Դո՛ւն, նաեւ արեւմտահայու փայլուն եւ գեղեցիկ ոստանն էիր.

Let me clarify my mind.

անկասկած: Ու հայը, հո՛ս էր, երդիքիդ տակ, դարերէ ի վեր: Ան միշտ հոս եղած էր եւ խոր արմատ նետած: Իսկ ես ալ այսօր իբրեւ պարզ եւ նոյնքան ալ բարդ ուխտաւոր մը, եկած էի հոգիս եւ սիրտս կրկին կապելու այս պատմական անուններուն: Ուրախ էի, որ այս տարիքիս տակաւին կը վերապրէի քաղցրութիւնը յուշերուս: Վայրկեանին կ’ուզէի հաղորդակցիլ բոլոր անուններուն ինծի ժառանգած անցեալին հետ: Անկեղծօրէն, ինքնաշարժի այդ նեղ ու երկար նստարանին վրայ, զիս լեցնող զգացումի սահմանները չէի կրնար որոշել, որովհետեւ կ’ապրէի տեսիլքներու յաճախանքը: Ու անկախ այս բոլորէն, իսկ եթէ Պոլիսը փորձես փողոցներով շրջիլ, անպայման պիտի տեսնես կամ հանդիպիս հայ ճարտարապետներու քարեղէն այն բացառիկ «ձեռագիրներուն», որոնք քեզ առաւել հպարտանք պիտի ներշնչեն: Նաեւ, եթէ անպայման կ’ուզես քալել քաղաքի նեղ ու լայն եւ մանաւանդ մեր ազգային զարթօնքի ծննդավայրի փողոցներէն, թաղերէն, միաժանակ փնտռելով վերեւ նշած այն բոլոր սիրելի եւ յարգելի անունները, որոնք իրենց գրիչով պատմութիւն կերտած էին, եւ որոնք ճակատագրի բերումով ալ չկան, ուխտաւորի սիրտդ անպայման տխրութեամբ պիտի լեցուի: Միւս կողմէ, յստակօրէն տեսանելի էր, թէ ինչպէ՞ս այս բազմամարդ «Իսթանպուլ»ը դարձած էր հակադրութիւններու քաղաք մը, ուր աւանդականն ու ժամանակակիցը կ’ապրէին կողք-կողքի: Տարօրինակ, սակայն՝ իրականութիւն: Անձնապէս ճամբուս վրայ սկսած էի պտտցնել ապրումներուս խորհուրդը: Անոր համար շատ ուրախ ու խանդավառ էի: Յանկարծ ցնցուեցանք: Թաքսին կանգ առած էր: Կարծես հասած էինք մեր ժամադրավայրը: Ու ինչ մեղքս պահեմ, ճամբու սկիզբին, առ ի խօսակցութիւն, իմ կոտրտած թրքերէնովս մեքենավարին բացատրած էի թէ,- ողորմած մայրս «Էսկիշէհիր» ծնած էր, իսկ «պէնիմ արվատըն պապասը՝ Քիլիստա»: Անշուշտ, կինս օգնութեան հասնելով, ամէն բառ եւ խօսք ճշդած էր: Մարդը լայն ժպիտով, ուրախ եւ գոհունակ պատասխանած էր,- «թամամ, սէն պիզիմ համշէրի…»: Մարդը, մեզ թուրք կարծած էր: Որո՞ւ հոգը: Հիմա այդ պահը չէր, որ մենք զմեզ աւելի բացայայտէինք: Ինքնաշարժէն իջանք եւ ճիշդ «Սուրբ Վարդանանց էրմէնի քիլիսէսի»ին դիմացի շէնքը մտանք: Հոն, մեզ դիմաւորեց «Ժամանակ»ի խմբագիր Արա Գօչունեան, մեծ ուրախութեամբ եւ խանդավառ, պայծառ ժպիտով եւ կայտառ ու կարօտի զգացումներով: Անմիջապէս առաջնորդուեցանք գրասենեակ, ուր արդէն մեզի կը սպասէր տնօրէնուհի Նատիա Գօչունեանը, որուն ծննդեան 75 եւ լրագրական գործունէութեան: 45-ամեակները պիտի նշուէին հրապարակային եւ արժանավայել կեպով՝ յաջորդ շաբաթ: Տիկին Նատիան իր ստեղծագործ միտքով, գաղութին համար օրինակելի նուիրեալ մըն էր հայ գիրին եւ յատկապէս հայ մամուլին: Վաստակ…նուիրում…ակնածանք…:Ահա ինծի պատմական հանդիպում եւ նոյնքան ալ յիշատակելի նախաձեռնութիւն: Բարի գալուստի եւ կարօտի սովորական խօսքերէն ետք, գաւաթ մը սուրճի տաքուկ մթնոլորտին մէջ, արդէն մեր եւ տնօրէն-խմբագիր (մայր եւ որդի) զոյգին միջեւ ստեղծուած էր մտերմիկ եւ հարազատ կապը ու մենք շուրջ երկու ժամ, կողք-կողքի, միասին խօսեցանք, զրուցեցինք շրջանն ու հայութիւնը յուզող հարցերով, հինէն-նորէն, մամուլէն-գաղութէն, դպրոցներէն եւ եկեղեցիներէն, անկեղծօրէն ու սրտբաց արտայայտուեցանք: Ուրախ էինք: Բոլորով: Որովհետեւ, փոխադարձ յարգանքի կողքին, նաեւ բոլորս ալ հանդիպած էինք մեր աչքերուն մէջ արմատացած հարազատի զգացում- մօտիկութեան: Ապա, մէկ առ մէկ շրջեցանք խմբագրատան գրասենեակները, որոնցմէ շատերու պատերը զարդարուած էին հանրայայտ Արա Կիւլլէրի գծագրութիւններով, իսկ պատերուն տակ շարուած էին օրաթերթի հիմնադիրներու կիսանդիրներն ու ստացուած սրբազան կոնդակները: Ապա, սենեակն ալ պզտիկ պատմական «թանգարան» մը յիշեցնող պահարանով մը ճոխացած էր: Պէտք է յիշել որ «ժամանակը», իբրեւ վաւերական ներկայութիւն, աւելի քան մէկ դարէ ի վեր, պոլսահայ կեանքին անբաժանելի մասը դառնալով, արդէն ո՛չ միայն Պոլսոյ, այլեւ՝ համայն սփիւռքի տարածքին հայ ընթերցողի մտքին մէջ մաքուր արձագանգ ձգած է: Ան իր ամէնօրեայ ներկայութեամբ, իր շունչը խառնած է գաղութի կեանքի հեւքին, հայ լեզուի գիրի ու գրականութեան եւ մշակոյթին հանդէպ որդեգրած գուրգուրանքին հետ միատեղ: Միւս կողմէ, անկասկած, Պոլիսը միշտ հպարտ է իրմով: Աւելին…նշմարելի է, թէ ինչպէ՛ս տակաւին ամէնօրեայ տագնապներու հարցերու դժուարութիւններու կողքին, գաղութէն ներս կայ հայութիւն մը, որ ինքզինք ոտքի պահել գիտէ: Գոյատեւել գիտէ: Ունի սրբազան պատրիարք եւ դարաւոր պատրիարքարան: Դպրոցներ-եկեղեցիներ ունի: Ունի նաեւ երգչախումբեր, թատերախումբեր, որոնց վարակիչ ապրումներով ապրեցնել ու բարգաւաճ դարձնել ալ գիտէ: Անոր համար նոյն այս հայորդիներուն հանդէպ ունիմ խորունկ յարգանք եւ սէր: Որովհետեւ բոլորին սրտերուն մէջ տեսայ հայ կեանքը, հայ աւանդոյթը, յարգանքը եւ հայութիւնը, որ դիտողին ու լսողին մտքին անուշ արձագանգ կու տան: Շատ յստակ է, թէ Պոլիսէն դուրս կը մնային եւ երկար ատենէ ի վեր ալ մնացած են սփիւռքեան ներքին եւ արտաքին հարցերն ու տագնապները: Մանաւանդ՝ աղմուկը: Բարերար գնահատում մը…եթէ կ’ուզէք: Ամէն մարդ տարբեր ձեւով կրնայ մեկնաբնել: Դիւրին չէ ուխտաւորին ճանապարհը-.

A month ago, our two children, on the occasion of our wedding anniversary, had decided to take part in a tour with a large group to western Turkey (Anatolia) as a big vacation “gift” to us.

Կ’ըսեմ մտովի։

Although it was a surprise, it was also a proud and grateful event.

Անկեղծօրէն նաեւ ըսեմ, որ ես ընդհանրապէս հակամէտ եմ միշտ առաւելութիւնները տեսնելու: Սեւէն առաջ՝ ճերմակը, յոյսն ու լոյսը, մարդոց ապրելու գիտակցութիւնը, լեզուին եւ ազգին հաւատացող հաւարտարմութեամբ: Անոր համար, բոլոր շուրջիններուս նայեցայ եւ կը նայիմ հիացումով, մտքիս մէջ միշտ պահելով իրենց հոգեկան հեւքը, հայ մնալու եւ հայ մշակոյթով գոյատեւելու արդար խոնջէնքով: Որովհետեւ, հանդիպեցայ մարդոց, հայ մարդոց, որոնք հայութեան ծաղիկներուն ամէն առաւօտ կը բարեւէին, եւ որոնք միեւնոյն ատեն հայ գրականութեան դաշտին մէջ վար ու ցան կ’ընէին հաւատքով եւ յոյսով: Ու հաւատացէ՛ք նման այս որակումներովս, բարենիշներովս եւ գնահատականներովս, ինքինաբերաբար ինքզինքս նոր եւ տարբեր կեանքի մէջ տեղաւորած կը զգայի: Ուրախ էի եւ նոյնքան ալ՝ հպարտ: Ահա թէ ինչպէ՛ս այս «իրականութիւն» ըսուածը, զիս նետած էր չես գիտեր ուրտեղերը: Արդեօ՞ք զբօսաշրջիկ մըն էի, թէ ոչ՝ ուխտաւոր մը… Յանկարծ կը զգամ որ ժամանակը սահած է, եւ Յարութիւն վրդ.

So, this year, our planned vacation to Armenia had been “scrapped”.

Տամատեան իր կարգին արդէն մեզ կը սպասէ Սկիւտարի գերեզմանատան մէջ, որմէ ետք՝ Ազգային «Ս.

But, because this planned tour, which would last ten or so days by large carriage, would start in Istanbul, passing through Trogir, Izmir, Konya, Cappadocia, Ankara, and would end in Istanbul, I asked one of the boys that the day before the tour, at least for a few more days, we, both men and women, would stay in Constantinople and walk around and enjoy it, especially getting to know its Armenian section.

Փրկիչ» հիւանդանոց, ապա անպայման՝ պատրիարքարան առաջնորդելու համար: Անկասկած…համեստ, պարզ եւ հաւատքով լի ուխտաւոր մըն էի…

I wanted to say… we would visit our Armenian editorial offices, the patriarchate, the Holy Savior Hospital, the national cemeteries, and finally whatever my memory dictated at that moment.

com Գէորգ Պետիկեան The post ՊՈԼՍԱՊԱՏՈՒՄՍ ՄԵՐ «ՊՈԼԻՍ»-Ը ԿԱՄ՝ ԱՇԽԱՐՀԻ «ԻՍԹԱՆՊՈՒԼ»-Ը appeared first on Գանձասար .

They agreed and quickly arranged what was suggested.

And now, standing at the door of a huge and beautiful inn in the Besiktas district, we, a man and a woman, are waiting for our “taxi,” which, first of all, will take us to the editorial office of the “Zhamanak” daily newspaper.

I said Istanbul, “forgive me.”

For us, this city is our old Istanbul.

“Istanbul” belongs to the world.

Its secular name is; ours is simply Istanbul… And we set off.

Passing through the narrow and wide streets, large and small shops, and streets of this city with more than twenty million inhabitants, we finally reached “Zhamanak.”

During the journey, although we were “busy” with curious eyes, men and women, looking out the car window at the avenues, the passers-by, and the various cats that scurried under their feet, sometimes as the car passed from street to street or from square to square, the names and directions of the region and nearby regions written on the giant green signboards hanging high would catch my eye.

Thus, as far as I could remember… “Beşiktaş”, “Kum Kapu”, “Eskisehir”, “Samatya”, “Skytadar”, “Galatia”, “Pera”, “Ortagüğü”, “Khasgüğü”, “Istanbul”, “İzmir” and even “Konia”… were the names.

In a word, for me, a kind of irregular passage of endless names that keep pace with our Armenian life, from the ends of which automatically hung the names of "Tekeyan", "Oshagan", "Turian", "Yesayan", "Shant", "Partevian", "Chopanian", "Zabel Asadour", and many, many more, who, with the inspiration of their thoughts and pens, brought our world to the threshold of safe development.

Without a doubt, in my mind, these and all the other names born in the Armenian province and the press created by them clearly revealed the vast Armenian horizon of experiences that opened behind them.

In other words, all of these were names that valued their lasting presence as domineering faces… names that had come and were firmly established in my mind as an inheritance, from my parents, my birthplace, my club, my elementary school, my Djemaran… Here, the “Istanbul” I knew, where the national wealth of our Western Armenian heritage was once stored.

And these days, hundreds of similar faces and events have already been kept under the capricious laughter of fate, and many, many more have been destroyed by the blows of fate.

Istanbul… I say it in my mind and I repeat it over and over… there was a time when you were the mine of Armenian life.

You were also the brilliant and beautiful realm of Western Armenians.

Without a doubt.

And the Armenian was here, under your oath, for centuries.

It had always been here and had taken deep root.

And today, as a simple and equally complex pilgrim, I had come to reconnect my soul and heart with these historical names.

I was happy that at this age I was still experiencing the sweetness of my memories.

I wanted to communicate with the past that all the names had inherited from me in an instant.

Honestly, on that narrow and long seat of the car, I could not determine the limits of the feeling that filled me, because I was living the frequency of visions.

And regardless of all this, if you try to walk the streets of Constantinople, you will definitely see or encounter those exceptional stone “manuscripts” of Armenian architects, which will inspire you with even greater pride.

Also, if you absolutely want to walk through the narrow and wide streets and neighborhoods of the city, and especially the birthplace of our national awakening, searching for all the beloved and respected names mentioned above, who had made history with their pens and who are no longer there by fate, your pilgrim's heart will definitely be filled with sadness.

On the other hand, it was clearly visible how this crowded "Istanbul" had become a city of contrasts, where the traditional and the modern lived side by side.

Strange, but true.

Personally, I had begun to spin the mystery of my experiences on my way.

I was very happy and excited about it.

Suddenly we were shocked.

The taxi had stopped.

It seemed that we had reached our rendezvous.

And what guilt can I hold, at the beginning of the journey, in conversation, I had explained to the driver in my broken Turkish that, “my merciful mother was born in Eskisehir,” and “my dear father, Kilista.”

Of course, my wife, having come to my aid, had made every word and phrase precise.

The man had replied with a broad smile, happy and satisfied, “Tamam, sen pizim hamsheri…” The man had thought we were Turks.

Whose heart?

Now was not the time for us to reveal ourselves more.

We got off the car and entered the building right in front of the “Saint Vartanants Armenian Church.”

There, we were greeted by Ara Gochunian, the editor of “Zhamanak,” with great joy and enthusiasm, a bright smile, and a sense of joy and longing.

We were immediately led to the office, where the principal, Nadia Kochunian, was already waiting for us, who was celebrating her 75th birthday and her journalistic career.

The 45th anniversary would be celebrated publicly and with dignity next week.

Mrs.

Nadia, with her creative mind, was an exemplary devotee of Armenian literature and especially the Armenian press for the community.

Here was a historic meeting for me and an equally memorable initiative.

After the usual words of welcome and longing, in the warm atmosphere of a cup of coffee, a close and friendly bond had already been created between us and the director-editor couple (mother and son), and we talked together for about two hours, side by side, and discussed issues affecting the region and Armenians, old and new, from the press to the community, schools and churches, expressing ourselves sincerely and openly.

We were happy.

Everyone.

Because, alongside mutual respect, we had also all encountered the feeling of kinship and closeness that had taken root in our eyes.

Then, one by one, we toured the editorial offices, many of which had their walls decorated with drawings by the famous Ara Guller, and the busts of the founders of the daily newspaper and the sacred kondaks they had received were lined up under the walls.

Then, the room was also adorned with a cabinet reminiscent of a small historical “museum”.

It should be remembered that “time”, as an authentic presence, has become an inseparable part of Istanbul-Armenian life for more than a century, and has already left a clear echo in the minds of Armenian readers not only in Istanbul, but also throughout the Diaspora.

With its daily presence, it has mixed its breath with the breath of the life of the community, along with the love it has for the Armenian language, literature, and culture.

On the other hand, undoubtedly, Istanbul is always proud of itself.

Moreover…it is remarkable how, alongside the difficulties of everyday troubles, there is still an Armenian community within the community that knows how to stand on its own feet.

It knows how to survive.

It has a sacred patriarch and a centuries-old patriarchate.

It has schools and churches.

It also has choirs and theater groups, which it knows how to keep alive and prosperous with contagious emotions.

For this reason, I have deep respect and love for these same Armenians.

Because in the hearts of all of them, I saw Armenian life, Armenian tradition, respect and Armenianness, which give a sweet echo to the mind of the observer and listener.

It is very clear that the internal and external issues and troubles of the Diaspora remained outside of Constantinople and have remained for a long time.

Especially the noise.

A benevolent assessment…if you want.

Each person can interpret it differently.

The path of the pilgrim is not easy.

I say it mentally.

I will also honestly say that I am generally opposed to always seeing the advantages.

Before the black, the white, the hope and the light, the awareness of people living, with the loyalty that believes in the language and the nation.

For this, I looked and look at everyone around me with admiration, always keeping in my mind their spiritual longing, with the righteous desire to remain Armenian and survive with Armenian culture.

Because, I met people, Armenian people, who greeted the flowers of Armenianness every morning, and who at the same time sowed seeds in the field of Armenian literature with faith and hope.

And believe me, with such qualifications, good marks and assessments, I spontaneously felt myself placed in a new and different life.

I was happy and equally proud.

This is how this so-called “reality” had thrown me to who knows where.

Was I a tourist or a pilgrim?

Suddenly I feel that time has slipped by, and Rev.

Harutyun Damadian is already waiting for us in his turn at the Scythian cemetery, after which, to lead us to the National “St.

Prkich” Hospital, and then, of course, to the Patriarchate.

Without a doubt… I was a humble, simple and faith-filled pilgrim…

com Kevork Bedigian The post CONSPIRACY, OUR “POLIS” OR THE “ISTANBUL” OF THE WORLD appeared first on Gandzasar.