…AND THEY DROVE THE FASCIST CROSS

For the hoisting of the victorious banner over the Reichstag in Berlin, humanity paid a heavy price - more than sixty million lives were laid on the altar of victory, and the most difficult test fell on the Soviet people, whose share was more than 26 million human lives.

Բեռլինի Ռայխստագի վրա հաղթական դրոշի փողփողման համար մարդկությունը ծանր գին վճարեց՝ հաղթանակի զոհասեղանին դրվեց վեց տասնյակ միլիոնից ավելի կյանք, իսկ ամենածանր փորձությունը բաժին ընկավ խորհրդային ժողովրդին, որի բաժինն ավելի քան 26 միլիոն մարդկային կյանքն էր։

The Georgian and Armenian peoples made a significant contribution to the fight against the fascist plague along with other nations. It is noteworthy that during their centuries-old history, these two ancient nations had never brought such a large number of soldiers to the battlefield. Suffice it to say that every fifth inhabitant of the country from Georgia, about 700 thousand people - Georgians, Armenians, Azerbaijanis, Russians, Abkhazians, Ossetians, Kurds, Greeks ..., participated in the war, and from Armenia - 22 percent of the population, about 300 thousand people. During the war, Georgian and Armenian divisions were formed, which, starting their combat path from the Caucasus foothills, reached Berlin, Prague, Vienna... Unfortunately, a significant part of the soldiers drafted from both Georgia and Armenia did not return from the battlefield. In this regard, if the starting point for the calculation is the population and the number of victims, then the losses of the Armenian and Georgian peoples are incomparable with the losses suffered by other peoples participating in the war. At first glance, being in a territory free from hostilities, both Georgia and Armenia made a great contribution to the forging of victory. 137 servicemen from Georgia were awarded the title of Hero of the Soviet Union, 240,000 were awarded orders and medals, more than 46,000 workers were awarded the medals "For the Defense of the Caucasus" and more than 333,000 - "For Labor Courage during the Great Patriotic War of 1941-1945". As for the participation of Armenians in the war, in general, about 550 thousand people participated from Armenia, of which 300 thousand were from Armenia. 103 Armenians were awarded the title of Hero, 27 became full knights of the Order of Glory, and about 70,000 Armenian servicemen were awarded medals and decorations. 21 thousand Armenians from the United States participated in the war, 30 thousand from France and Great Britain (including their colonies). The “David of Sasun” and “General Baghramyan” tank columns were created with the donations of Diaspora Armenians. Armenian and Georgian generals also distinguished themselves with their high military skills on the battlefield. About 80 Armenian and Georgian generals participated in the war as part of the Soviet army. In the post-war years, Hovhannes Baghramyan, who was awarded the title of Marshal of the Soviet Union, ended the war as the commander of the First Baltic Front with the rank of Army General, Hovhannes Isakov was awarded the rank of Admiral of the Navy, Hamazasp Babajanyan, who started the war with the rank of Major, ended it with the rank of Marshal of Tank Troops, and Sergey Khudyakov received the rank of Marshal of Aviation. Among the Georgian generals who were crowned with glory were Marshal of the Engineering Troops Archil Gelovani, Colonel General Konstantin Leselidze, Colonel General Parpire Chanchibadze, Lieutenant General Vasili Mzhavanadze, Major General Giorgi Kuparadze, and others. Georgian-Armenians also took an active part in the war. It is enough to mention that more than three dozen generals born in Georgia crowned themselves with immortal military glory on the battlefield. From the first day of the war, Major General Grigor Arutyunov, Lieutenant General Ivan Vekilov, Lieutenant General of the Armored Forces Guy Tumanyan, Lieutenant General Stepan Kinosyan, Colonel General of the Medical Service Levon Orbeli, Major General of the Medical Service Artur Kyucharyants, and others were already fighting in the rank of general. Georgian and Armenian fighters participated in the partisan war and the Resistance Movement of the Peoples of Europe. Today, 17,919 veterans of the war are alive in Georgia. On the initiative of the Prime Minister of Georgia Irakli Gharibashvili, all veterans will receive a one-time benefit of 1,000 lari in honor of the 70th anniversary of the Great Victory. Today, on the 70th anniversary of the Great Victory, regardless of the recent widespread trend of revaluation, we bow our heads to all the famous and unknown soldiers who saved the world from the fascist brown plague. We bow our heads and, at the same time, are proud that it was we, our grandfathers, who defended our freedom, our identity, our future at the cost of our lives.

Այլ ժողովուրդների հետ ֆաշիստական ժանտախտի դեմ պայքարում իրենց ծանրակշիռ ավանդը ներդրեցին վրաց եւ հայ ժողովուրդները։ Հատկանշական է, որ իրենց բազմադարյա պատմության ընթացքում այդ երկու հինավուրց ազգերը երբեք նման քանակությամբ զինվոր մարտադաշտ դուրս չէին բերել։ Բավական է նշել, որ պատերազմին Վրաստանից մասնակցեց երկրի յուրաքանչյուր հինգերորդ բնակիչը, շուրջ 700 հազար մարդ՝ վրացիներ, հայեր, ադրբեջանցիներ, ռուսներ, աբխազներ, օսեր, քրդեր, հույներ…, իսկ Հայաստանից՝ բնակչության 22 տոկոսը, շուրջ 300 հազար մարդ։ Պատերազմի տարիներին կազմավորվեցին վրացական եւ հայկական դիվիզիաներ, որոնք իրենց մարտական ուղին սկսելով Կովկասյան նախալեռներից հասան Բեռլին, Պրահա, Վիեննա… Ցավոք, թե՚ Վրաստանից եւ թե՚ Հայաստանից զորակոչված զինծառայողների նշանակալի մասը չվերադարձավ պատերազմի դաշտից։ Այդ առումով, եթե հաշվարկի ելակետը վերցվի ազգաքանակությունն ու տված զոհերի թիվը, ապա հայ եւ վրացի ժողովուրդների կորուստները անհամեմատելի են պատերազմին մասնակից մյուս ժողովուրդների կրած կորուստների հետ։ Առաջին հայացքից, լինելով պատերազմական գործողություններից զերծ տարածքում, թե՚ Վրաստանը եւ թե՚ Հայաստանը մեծ ներդրում ունեցան հաղթանակի կոփման գործում։ Վրաստանից 137 զինծառայող արժանացավ Խորհրդային Միության հերոսի կոչման, 240000-ը պարգեւատրվեց շքանշաններով ու մեդալներով, 46000-ից ավելի աշխատավորներ՝ «Կովկասի պաշտպանության համար» եւ 333000-ից ավելի՝ «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ աշխատանքային արիության համար» մեդալներով։ Իսկ ինչ վերաբերում է պատերազմին հայերի մասնակցությանը, ապա, ընդհանուր առմամբ, հայերից մասնակցեց շուրջ 550 հազար մարդ, որից 300 հազարը՝ Հայաստանից։ 103 հայ արժանացավ հերոսի կոչման, 27-ը դարձավ փառքի շքանշանի լրիվ ասպետ, իսկ մեդալներով ու շքանշաններով պարգեւատրվեց շուրջ 70000 հայազգի զինծառայող։ Պատերազմին ԱՄՆ-ից մասնակցել է 21 հազար հայ, Ֆրանսիայից ու Մեծ Բրիտանիայից (այդ թվում՝ եւ նրանց գաղութներից)՝ 30 հազար։ Սփյուռքահայերի հանգանակություններով ստեղծվեցին «Սասունցի Դավիթ» եւ «Գեներալ Բաղրամյան» տանկային շարասյուները։ Պատերազմի դաշտում իրենց զորավարական բարձր ունակություններով աչքի ընկան նաեւ հայ ու վրացի զորավարները։ Խորհրդային բանակի կազմում պատերազմին մասնակցեց շուրջ 80 հայ եւ վրացի գեներալ։ Ետպատերազմյան տարիներին Խորհրդային Միության մարշալի կոչման արժանացած Հովհաննես Բաղրամյանը պատերազմն ավարտեց Մերձբալթյան առաջին ռազմաճակատի հրամանատարի պաշտոնում, բանակի գեներալ կոչումով, Հովհաննես Իսակովը արժանացավ նավատորմի ծովակալի կոչման, Համազասպ Բաբաջանյանը, պատերազմը սկսելով մայորի կոչմամբ, այն ավարտեց տանկային զորքերի մարշալի աստիճանում, իսկ Սերգեյ Խուդյակովը ստացավ ավիացիայի մարշալի կոչում։Վրացի գեներալներից իրենց փառքով պսակեցին ինժեներական զորքերի մարշալ Արչիլ Գելովանին, գեներալ-գնդապետ Կոնստանտին Լեսելիձեն, գեներալ-գնդապետ Պարփիրե Չանչիբաձեն, գեներալ-լեյտենանտ Վասիլի Մժավանաձեն, գեներալ-մայոր Գիորգի Կուպարաձեն, ուրիշներ։Պատերազմին ակտիվ մասնակցություն են ունեցել նաեւ վիրահայերը։ Բավական է նշել, որ պատերազմի դաշտում իրենց մարտական անմար փառքով պսակեց Վրաստանում ծնված ավելի քան երեք տասնյակ գեներալ։ Պատերազմի առաջին օրվանից, արդեն գեներալի աստիճանում մարտեր էին վարում գեներալ-մայոր Գիրգոր Արությունովը, գեներալ-լեյտենանտ Իվան Վեքիլովը, զրահատանկային զորքերի գեներալ-լեյտենանտ Գայ Թումանյանը, գեներալ-լեյտենանտ Ստեփան Կինոսյանը, բժշկական ծառայության գեներալ-գնդապետ Լեւոն Օրբելին, բժշկական ծառայության գեներալ-մայոր Արթուր Քյուչարյանցը, ուրիշներ։Վրացի ու հայ մարտիկները մասնակցեցին պարտիզանական պատերազմին եւ Եվրոպայի ժողովուրդների Դիմադրության շարժմանը։Այսօր Վրաստանում ողջ է պատերազմի 17919 վետերան։ Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Ղարիբաշվիլու նախաձեռնությամբ, բոլոր վետերանները, ի պատիվ Մեծ հաղթանակի 70-ամյակի կստանան հազարական լարիի միանշանակ նպաստ։Այսօր՝ Մեծ հաղթանակի 70-ամյակին, անկախ վերջին ժամանակներում լայն տարածում ստացած վերաարժեքավորման միտմանը, գլուխ ենք խոնարհում բոլոր հայտնի եւ անհայտ զինվորների առաջ, ովքեր աշխարհը փրկեցին ֆաշիստական դարչնագույն ժանտախտից։ Գլուխ ենք խոնարհում եւ, միաժամանակ, հպարտանում, որ հենց մենք էինք, մեր պապերը, որ կյանքի գնով պաշտպանեցինք մե՚ր ազատությունը, մե՚ր ինքնությունը, մե՚ր ապագան։

YURI KHORENYAN

ՅՈՒՐԻ ԽՈՐԵՆՅԱՆ