The cost of debt and the value of time

Armenia is preparing to attract 250 million euros in new long-term financing from the French Development Agency. The Asian Development Bank may also participate in the program. The funds will be directed to financing the 2026 budget deficit. The loan term is 20 years, with the first five years being preferential. The annual cost at a floating interest rate is currently estimated at around 5.1 percent.

Հայաստանը պատրաստվում է 250 միլիոն եվրոյի նոր երկարաժամկետ ֆինանսավորում ներգրավել Զարգացման ֆրանսիական գործակալությունից։ Ծրագրին կարող է մասնակցել նաև Ասիական զարգացման բանկը։ Միջոցներն ուղղվելու են 2026 թվականի բյուջեի պակասուրդի ֆինանսավորմանը։ Վարկի ժամկետը 20 տարի է, առաջին հինգ տարին՝ արտոնյալ։ Լողացող տոկոսադրույքի դեպքում տարեկան արժեքը ներկայում գնահատվում է շուրջ 5.1 տոկոս։

The current level of debt is still manageable, but this assessment is incomplete without one key question: what is being created in exchange for the new debt. If the loan increases the economy's productivity, tax revenues, and the state's financial resilience, it can strengthen the country. If it mainly covers the current deficit, part of future revenues is simply spent today.

Պարտքի ներկայիս մակարդակը դեռ վերահսկելի է, բայց այդ գնահատականը լիարժեք չէ առանց մեկ հիմնական հարցի՝ ի՞նչ է ստեղծվում նոր պարտքի դիմաց։ Եթե վարկը մեծացնում է տնտեսության արտադրողականությունը, հարկային եկամուտներն ու պետության ֆինանսական դիմադրողականությունը, այն կարող է ամրացնել երկիրը։ Եթե այն հիմնականում ծածկում է ընթացիկ պակասը, ապագայի եկամուտների մի մասը պարզապես ծախսվում է այսօր։

Armenia's problem is not the existence of debt. The problem begins when the growth of new debt exceeds the economy's ability to generate income and service that debt. That limit determines the safety of the debt. Therefore, any new loan should be assessed by the usual question: how much does it increase the country’s productivity, income, and financial resilience? If new debt does not increase the economy’s strength and revenue-generating capacity, it only relieves today’s pressure at the expense of tomorrow.

Հայաստանի խնդիրը պարտքի առկայությունը չէ։ Խնդիրը սկսվում է, երբ նոր պարտքի աճը գերազանցում է տնտեսության եկամուտ ստեղծելու և այդ պարտքը սպասարկելու կարողությանը։ Այդ սահմանը որոշում է պարտքի անվտանգությունը։ Ուստի յուրաքանչյուր նոր վարկ պետք է գնահատել սովորական հարցով՝ այն որքան է մեծացնում երկրի արտադրողականությունը, եկամուտները և ֆինանսական դիմադրողականությունը։ Եթե նոր պարտքը չի մեծացնում տնտեսության ուժն ու եկամուտ ստեղծելու կարողությունը, այն միայն մեղմում է այսօրվա ճնշումը՝ ապագայի հաշվին։

€250 million is not a decisive number in itself. What matters is not the size of the debt, but the return the economy will receive in return and the burden it will carry in future years. The loan may close the budget gap today, but its consequences will last for many years. Therefore, new debt must also expand the economy’s revenue-generating capacity so that future budgets do not have to pay the price of today’s short-term solutions.

250 միլիոն եվրոն ինքնին վճռորոշ թիվ չէ։ Գլխավորը պարտքի չափը չէ, այլ այն արդյունքը, որը տնտեսությունը պետք է ստանա դրա դիմաց, և այն բեռը, որը կմնա ապագա տարիներին։ Վարկը կարող է այսօր փակել բյուջեի բացը, սակայն դրա հետևանքները մնալու են երկար տարիներ։ Ուստի նոր պարտքը պետք է նաև ընդլայնի տնտեսության եկամուտ ստեղծելու հնարավորությունները, որպեսզի ապագա բյուջեն չվճարի այսօրվա կարճաժամկետ լուծումների գինը։

Public debt is not just money spent. It can become a source of future growth if it is directed to roads, water systems, education, health, security, or economic transformation programs. Such spending increases the country’s productivity and revenue-generating capacity. In this case, today’s debt does not become a burden on tomorrow’s economy, but helps to grow that economy.

Պետական պարտքը պարզապես ծախսված գումար չէ։ Այն կարող է դառնալ ապագա աճի աղբյուր, եթե ուղղվում է ճանապարհների, ջրային համակարգերի, կրթության, առողջապահության, անվտանգության կամ տնտեսական վերափոխման ծրագրերի։ Այդպիսի ծախսերը մեծացնում են երկրի արտադրողականությունն ու եկամուտ ստեղծելու հնարավորությունը։ Այդ դեպքում այսօրվա պարտքը վաղվա տնտեսության վրա բեռ չի դառնում, այլ օգնում է այդ տնտեսությունը մեծացնել։

The loan can also simply close the gap between budget revenues and expenditures. At some stages, this is necessary: the state cannot stop financing pensions, security, or important infrastructure. But if the deficit becomes permanent, the role of debt also changes and it gradually becomes a support for the normal functioning of the budget. In this case, budget stability is gradually linked to the availability of new debt, and financial independence is narrowed.

Վարկը կարող է նաև պարզապես փակել բյուջեի եկամուտների ու ծախսերի միջև առաջացած բացը։ Որոշ փուլերում դա անհրաժեշտ է․ պետությունը չի կարող դադարեցնել թոշակների, անվտանգության կամ կարևոր ենթակառուցվածքների ֆինանսավորումը։ Բայց եթե դեֆիցիտը դառնում է մշտական, փոխվում է նաև պարտքի դերը և այն աստիճանաբար դառնում է բյուջեի բնականոն գործունեությունը պահող հենարան։ Այդ դեպքում բյուջեի կայունությունը աստիճանաբար կապվում է նոր պարտքի հասանելիության հետ, իսկ ֆինանսական ինքնուրույնությունը՝ նեղանում։

Armenia’s state debt situation is not at a worrying level at the moment. The IMF estimates economic growth in 2026 at around 5.3 percent, and the state debt level is manageable. The 4.5 percent deficit planned in the budget may approach 4 percent, thanks to high tax revenues. This gives Armenia an opportunity to attract new debt. But this opportunity is limited and depends on the pace of economic growth, budget discipline, and the effective use of the funds attracted.

Հայաստանի պետական պարտքի վիճակն այս պահին մտահոգիչ մակարդակի չէ։ ԱՄՀ-ն 2026 թվականի տնտեսական աճը գնահատում է շուրջ 5.3 տոկոս, իսկ պետական պարտքի մակարդակը՝ կառավարելի։ Բյուջեով նախատեսված 4.5 տոկոս դեֆիցիտն էլ, հարկային բարձր մուտքերի շնորհիվ, կարող է մոտենալ 4 տոկոսին։ Սա Հայաստանին հնարավորություն է տալիս նոր պարտք ներգրավելու համար։ Բայց այդ հնարավորությունը սահմանափակ է և կախված է տնտեսական աճի տեմպից, բյուջեի կարգապահությունից ու ներգրավվող միջոցների արդյունավետ օգտագործումից։

This is an important advantage. Economic growth increases state revenues and facilitates debt servicing. If this growth is sustained, the debt burden on the economy can remain manageable, and long-term and preferential loans reduce the short-term pressure on the budget.

Սա կարևոր առավելություն է։ Տնտեսական աճը մեծացնում է պետության եկամուտները և հեշտացնում պարտքի սպասարկումը։ Եթե այդ աճը պահպանվում է, պարտքի բեռը տնտեսության նկատմամբ կարող է մնալ վերահսկելի, իսկ երկարաժամկետ ու արտոնյալ վարկերը նվազեցնում են բյուջեի վրա առաջացող կարճաժամկետ ճնշումը։

The involvement of the French Development Agency is also important from the point of view of the quality of financing. Such loans are usually accompanied by requirements for public governance, cost-effectiveness and institutional reforms. For Armenia, this is also an opportunity to diversify sources of financing. The wider the range of lenders, the less dependence on individual financial centers and the greater the freedom of choice for the state.

Զարգացման ֆրանսիական գործակալության ներգրավումը կարևոր է նաև ֆինանսավորման որակի տեսանկյունից։ Նման վարկերը սովորաբար ուղեկցվում են պետական կառավարման, ծախսերի արդյունավետության և ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների պահանջներով։ Հայաստանի համար սա նաև ֆինանսավորման աղբյուրները բազմազանեցնելու հնարավորություն է։ Որքան լայն է վարկատուների շրջանակը, այնքան փոքր է կախվածությունը առանձին ֆինանսական կենտրոններից և այնքան մեծ՝ պետության ընտրության ազատությունը։

The credibility of the lender is important, but the main question remains the same: what is created by this debt. New funds can strengthen the economy, increase revenues and make it easier to service the debt in the future. They can also simply close the current gap and increase the burden of future payments.

Վարկատուի վստահելիությունը կարևոր է, բայց հիմնական հարցը մնում է նույնը՝ ինչ է ստեղծվում այդ պարտքով։ Նոր միջոցները կարող են ուժեղացնել տնտեսությունը, մեծացնել եկամուտները և ապագայում հեշտացնել պարտքի սպասարկումը։ Կարող են նաև պարզապես փակել ընթացիկ բացը և մեծացնել հետագա վճարումների բեռը։

Armenia’s public debt had already exceeded $13.9 billion at the end of July, and the government continues to attract new financing. In March, the World Bank approved a $200 million development policy loan, and the OPEC Fund plans to provide up to €80 million. At this stage, there is no reason for alarm, but with each new loan, it becomes more important to understand its economic return.

Հայաստանի պետական պարտքը հուլիսի վերջին արդեն գերազանցել էր 13.9 միլիարդ դոլարը, իսկ կառավարությունը շարունակում է նոր ֆինանսավորում ներգրավել։ Մարտին Համաշխարհային բանկը հաստատեց 200 միլիոն դոլարի զարգացման քաղաքականության վարկ, OPEC հիմնադրամը նախատեսում է տրամադրել մինչև 80 միլիոն եվրո։ Այս փուլում տագնապի հիմք չկա, բայց յուրաքանչյուր նոր վարկի հետ ավելի կարևոր է դառնում հասկանալ դրա տնտեսական վերադարձը։

Armenia’s high growth in recent years has also been supported by favorable external factors: regional trade rebalancing, capital and human inflows, and rapid expansion of services. However, the impact of these factors is not permanent. Their weakening can quickly change the growth rate, tax revenues, and budget capacities.

Հայաստանի վերջին տարիների բարձր աճին նպաստել են նաև բարենպաստ արտաքին գործոններ՝ տարածաշրջանային առևտրի վերադասավորումը, կապիտալի և մարդկանց ներհոսքը, ծառայությունների արագ ընդլայնումը։ Սակայն այդ գործոնների ազդեցությունը մշտական չէ։ Դրանց թուլացումը կարող է արագորեն փոխել աճի տեմպը, հարկային մուտքերը և բյուջեի հնարավորությունները։

Therefore, debt sustainability should also be assessed under more challenging scenarios. Regional tensions, trade restrictions, commodity price fluctuations, and rising global financing costs can simultaneously weigh on the economy and increase government spending. In such an environment, debt that seems manageable today may feel much more burdensome for tomorrow’s budget.

Այդ պատճառով պարտքի կայունությունը պետք է գնահատել նաև ավելի դժվար սցենարների պայմաններում։ Տարածաշրջանային լարվածությունը, առևտրային սահմանափակումները, հումքային գների տատանումները և համաշխարհային ֆինանսավորման թանկացումը կարող են միաժամանակ ճնշել տնտեսությունը և մեծացնել պետական ծախսերը։ Այդպիսի միջավայրում այսօր կառավարելի թվացող պարտքը կարող է շատ ավելի ծանր զգացվել վաղվա բյուջեի համար։

The EBRD also draws attention to the rising cost of financing, high energy prices, trade disruptions, and weakening regional economic activity. Given Armenia’s economic structure and significant dependence on foreign markets, such shocks quickly weaken budget revenues, increase expenditures, and narrow the ability to service the debt.

ՎԶԵԲ-ն ևս ուշադրություն է հրավիրում ֆինանսավորման թանկացման, էներգակիրների բարձր գների, առևտրային խափանումների և տարածաշրջանային տնտեսական ակտիվության թուլացման վրա։ Հայաստանի տնտեսության կառուցվածքի և արտաքին շուկաներից զգալի կախվածության պայմաններում նման ցնցումները արագ թուլացնում են բյուջեի եկամուտները, մեծացնում ծախսերը և նեղացնում պարտքը սպասարկելու հնարավորությունը։

The devaluation of the dram makes foreign currency debt servicing more expensive, and high interest rates make new borrowing more expensive. Weakening exports reduce tax revenues, and additional security costs increase the budget burden. If these factors coincide, the state will face both lower revenues and higher liabilities.

Դրամի արժեզրկումը թանկացնում է արտարժույթով պարտքի սպասարկումը, իսկ բարձր տոկոսադրույքները՝ նոր փոխառությունները։ Արտահանման թուլացումը նվազեցնում է հարկային մուտքերը, անվտանգության լրացուցիչ ծախսերը՝ մեծացնում բյուջեի բեռը։ Եթե այս գործոնները համընկնեն, պետությունը միաժամանակ կբախվի ավելի քիչ եկամուտների և ավելի մեծ պարտավորությունների։

IMF stress assessments show that in the event of a major external crisis, the debt burden could grow rapidly and the budget deficit could deepen. This gives the €250 million loan a broader meaning. Its true value will be determined by the economic results that Armenia will achieve not only today, but also in the next ten or twenty years.

ԱՄՀ-ի սթրեսային գնահատականները ցույց են տալիս, որ խոշոր արտաքին ճգնաժամի դեպքում պարտքի բեռը կարող է արագ աճել, իսկ բյուջեի դեֆիցիտը՝ խորանալ։ Սա 250 միլիոն եվրոյի վարկին տալիս է ավելի լայն նշանակություն։ Դրա իրական արժեքը որոշվելու է այն տնտեսական արդյունքով, որը Հայաստանը կստանա ոչ թե և ոչ միայն այսօր, այլև հաջորդ տասը կամ քսան տարիներին։

If public funds are directed to productivity-enhancing programs such as roads, energy systems, water management, education, technology, and industry, these funds can expand the productive capacity of the economy and create a foundation for future growth. A stronger economy increases tax revenues and, over time, reduces the burden of debt service.

Եթե պետական միջոցներն ուղղվում են արտադրողականությունը բարձրացնող ծրագրերի՝ ճանապարհների, էներգետիկ համակարգերի, ջրային տնտեսության, կրթության, տեխնոլոգիաների և արդյունաբերության զարգացմանը, այդ միջոցները կարող են ընդլայնել տնտեսության արտադրական հնարավորությունները և ստեղծել ապագա աճի հիմք։ Ավելի ուժեղ տնտեսությունը մեծացնում է հարկային եկամուտները և ժամանակի ընթացքում թեթևացնում պարտքի սպասարկման բեռը։

If debt does not create new value in the economy, it simply relieves today’s budget at the expense of tomorrow’s opportunities.

Եթե վարկը տնտեսության մեջ նոր արժեք չի ստեղծում, այն պարզապես թեթևացնում է այսօրվա բյուջեն՝ վաղվա հնարավորությունների հաշվին։

Armenia’s main problem is the combination of large investment needs and limited financial resources. Roads, energy, water systems, defense, education, and healthcare all require ongoing funding. Therefore, it is important not only to find funds, but also to spend them in a way that today’s needs do not reduce tomorrow’s opportunities.

Հայաստանի հիմնական խնդիրը ներդրումային մեծ կարիքների և սահմանափակ ֆինանսական հնարավորությունների համադրությունն է։ Ճանապարհները, էներգետիկան, ջրային համակարգերը, պաշտպանությունը, կրթությունն ու առողջապահությունը պահանջում են շարունակական ֆինանսավորում։ Այդ պատճառով կարևոր է ոչ միայն միջոցներ գտնել, այլ այնպես ծախսել դրանք, որ այսօրվա անհրաժեշտությունները չնվազեցնեն վաղվա հնարավորությունները։

The opportunity obtained through debt has its price. Therefore, each new loan should be evaluated not only by today’s needs, but also by tomorrow’s results. It is important to understand how much new income, productivity, and economic resilience these funds create, and what burden they leave on the budget for the coming years.

Պարտքով ստացված հնարավորությունն ունի իր գինը։ Այդ պատճառով յուրաքանչյուր նոր վարկ պետք է գնահատել ոչ միայն այսօրվա անհրաժեշտությամբ, այլև վաղվա արդյունքով։ Կարևոր է հասկանալ, թե այդ միջոցները որքան նոր եկամուտ, արտադրողականություն և տնտեսական դիմադրողականություն են ստեղծում, և ինչ բեռ են թողնում հաջորդ տարիների բյուջեի վրա։

Armenia can still attract new financing, but this opportunity is not unlimited. Debt used wisely can strengthen the economy and increase the state's capabilities. Debt that does not create new value over time increases the budget burden and reduces the state's future capabilities.

Հայաստանը դեռ կարող է նոր ֆինանսավորում ներգրավել, բայց այդ հնարավորությունը անսահման չէ։ Խելամիտ օգտագործված պարտքը կարող է ուժեղացնել տնտեսությունը և մեծացնել պետության հնարավորությունները։ Իսկ նոր արժեք չստեղծող պարտքը ժամանակի ընթացքում մեծացնում է բյուջեի բեռը և կրճատում պետության հետագա հնարավորությունները։

The true assessment of the 250 million euro loan will be given years later. It is important to understand to what extent today's debt will preserve the state's financial capabilities for the coming years.

250 միլիոն եվրոյի վարկի իրական գնահատականը տարիներ անց է տրվելու։ Կարևոր է հասկանալ, թե այսօրվա պարտքը որքանով կպահպանի պետության ֆինանսական հնարավորությունները հաջորդ տարիների համար։