ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը միջազգային հակամարտությունների կարգավորումը դարձրել է իր նախագահության առանցքային նպատակներից և սեփական քաղաքական ժառանգության կարևոր հենասյուներից։ Գազայից մինչև Կովկաս Սպիտակ տունը հայտարարում է դիվանագիտական հաղթանակների մասին։ Այդ շարքում առանձնահատուկ տեղ ունի 2025 թվականի օգոստոսի 8-ի Վաշինգտոնյան համաձայնությունը։ Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների ձեռքսեղմումը ներկայացվեց որպես տասնամյակների հակամարտության պատմական հանգուցալուծում։ Սակայն խաղաղության ապագան կախված է ձեռք բերված պայմանավորվածությունների կատարումից։ Վաշինգտոնյան համաձայնությունից հետո էլ Հայաստանի անվտանգության, սահմանների և Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների առանցքային հարցերը դեռևս վերջնական լուծում չեն ստացել։ Ամերիկացի վերլուծաբան, Պենտագոնի նախկին պաշտոնյա Մայքլ Ռուբինը Middle East Forum-ում հրապարակած հոդվածում կասկածի տակ է դնում Հայաստանի հետ խաղաղության հասնելու Ալիևի պատրաստակամությունը և զգուշացնում Վաշինգտոնի միջնորդությամբ սկսված գործընթացի ձախողման վտանգի մասին։ Ռուբինը բարձրացնում է սկզբունքային հարց, որի անտեսումը կարող է վտանգել Հայաստանի անվտանգությունը և խաթարել Հարավային Կովկասում ամերիկյան դիվանագիտության ձեռքբերումները։ Ալիևի պարբերական հայտարարությունները «Արևմտյան Ադրբեջանի» մասին, Հայաստանի պատմության ու ազգային խորհրդանիշների շուրջ նոր պահանջները, ինչպես նաև հոկտեմբերի 2-ի ելույթում հնչեցրած շեշտադրումները լուրջ կասկածներ են առաջացնում խաղաղության նկատմամբ Բաքվի մտադրությունների վերաբերյալ։ Խաղաղության կայունությունը պահանջում է հստակ երաշխիքներ, ստանձնած պարտավորությունների հետևողական կատարում և դրանցից շեղվելու համար քաղաքական պատասխանատվություն։ Այստեղ վճռորոշ է Վաշինգտոնի դերը։ TRIPP-ը կարող է խթանել Հարավային Կովկասի տնտեսական զարգացումը, ամրապնդել ԱՄՆ-ի ներկայությունը և Հայաստանին կարևոր դեր վերապահել տարածաշրջանային առևտրի ու հաղորդակցությունների համակարգում։ Հայաստանի տարածքով նոր հաղորդակցությունների զարգացումը կարող է ամրապնդել ԱՄՆ-ի տնտեսական ներկայությունը, աշխուժացնել տարածաշրջանային առևտուրը և նվազեցնել կախվածությունը գործող տրանսպորտային ուղիներից։ Նախագծի հաջողության համար անհրաժեշտ է Հայաստանի ինքնիշխանության և տնտեսական շահերի լիարժեք պաշտպանություն։ Ադրբեջանն արդեն զարգացնում է Նախիջևանի հետ կապն Իրանի տարածքով, ուստի հայկական երթուղու ռազմավարական անհրաժեշտությունը պետք է հիմնավորվի նաև Հայաստանի համար նախատեսվող հստակ տնտեսական օգուտներով։ Վաշինգտոնը պետք է հաշվի առնի նաև տարածաշրջանային հաղորդակցությունների աշխարհաքաղաքական նշանակությունը։ Թուրքիան և Ադրբեջանը տասնամյակներ շարունակ Հայաստանի շրջափակումն օգտագործել են որպես քաղաքական և տնտեսական ազդեցության լծակ։ Նոր հաղորդակցությունների զարգացումը պետք է ուղեկցվի Հայաստանի նկատմամբ գործող սահմանափակումների վերացմամբ։ Հայաստանի տարածքով անցնող միջազգային ճանապարհը պետք է նպաստի երկրի տնտեսական զարգացմանը, ամրապնդի նրա ինքնիշխանությունը և ընդլայնի մասնակցությունը տարածաշրջանային առևտրին։ Այս հարցն ունի նաև տնտեսական և ռազմավարական կարևոր նշանակություն։ Տրանսպորտային միջանցքների տնտեսական հաջողությունը կախված է իրավական երաշխիքներից, փոխադարձ հասանելիությունից և ներդրումների ապահովությունից։ Քաղաքական ճնշման լծակ դարձած ճանապարհը կարող է նոր կախվածություններ ստեղծել և սպառնալ տարածաշրջանային կայունությանը։ Ամերիկյան ներդրումների երկարաժամկետ հաջողությունը Հարավային Կովկասում կախված է Հայաստանի պետականության ամրությունից, տարածաշրջանային կայունությունից և հարաբերությունների կանխատեսելիությունից։ Այս գործընթացում առանցքային պատասխանատվություն են կրում նաև Հայաստանի իշխանությունները։ Փաշինյանի կառավարությունը խաղաղության գործընթացում արդեն կատարել է ծանր քաղաքական ընտրություններ։ Դրանց շարունակությունը պահանջում է հստակ ազգային ռազմավարություն։ Յուրաքանչյուր նոր պայմանավորվածություն պետք է ամրապնդի Հայաստանի սահմանների անձեռնմխելիությունը, ինքնիշխան իրավազորությունը, տնտեսական հնարավորությունները և պաշտպանական կարողությունները։ Հասարակությունն իրավունք ունի տեսնելու այդ արդյունքները և հասկանալու ստանձնած պարտավորությունների ամբողջ ծավալը։ Ռուբինի հոդվածի ամենակարևոր ազդակը վերաբերում է հենց ամերիկյան քաղաքականությանը։ Հարավային Կովկասում խաղաղությունը Վաշինգտոնի համար արդեն հեղինակության հարց է։ Թրամփի անունը կրող ճանապարհի ապագան կախված է ամերիկյան միջնորդության հետևողականությունից։ Ալիևի յուրաքանչյուր նոր պահանջ անհրաժեշտ է գնահատել օգոստոսի 8-ին ստանձնած պարտավորությունների լույսի ներքո։ Բաքվի տարածքային հռետորաբանությունը, ուժի սպառնալիքները և հարաբերությունների կարգավորումը հետաձգող նախապայմանները պետք է արժանանան քաղաքական հստակ արձագանքի։ Խաղաղության Նոբելյան մրցանակին արժանանալը Թրամփի անձնական քաղաքական հավակնություններից է։ Հայաստանի համար առաջնային նշանակություն ունի Վաշինգտոնում ձեռք բերված պայմանավորվածությունների լիարժեք իրականացումը։ Միացյալ Նահանգները ստանձնել է խաղաղության գործընթացի միջնորդությունը և քաղաքական պատասխանատվություն է կրում դրա հաջողության համար։ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ը կարող է պատմական շրջադարձ դառնալ Հարավային Կովկասի համար, եթե ձեռք բերված պայմանավորվածություններն ապահովեն սահմանների անձեռնմխելիություն, փոխադարձ հարգանք, հաղորդակցությունների բացում և անվտանգության հուսալի երաշխիքներ։ Խաղաղության պատմական արժեքը որոշվում է դրա հարատևությամբ և նոր պատերազմի վտանգը կանխելու կարողությամբ։ Հենց այս արդյունքով էլ գնահատվելու է Թրամփի դիվանագիտական ժառանգությունը։