Shaki's unasked questions

The National Assembly should have already made the failures of the security system a subject of investigation in order to find out how the unhindered movement of an armed man across the country became possible, why the danger was not prevented in time, and what changes are needed to protect people’s lives in such cases.

Ազգային ժողովն արդեն պետք է քննության առարկա դարձրած լիներ անվտանգության համակարգի ձախողումները՝ պարզելու, թե ինչպես հնարավոր դարձավ զինված մարդու անարգել տեղաշարժը երկրի տարածքում, ինչու ժամանակին չկանխվեց վտանգը և ինչ փոփոխություններ են անհրաժեշտ նման դեպքերում մարդկանց կյանքը պաշտպանելու համար։

However, the parliamentary discussions were once again limited to mutual accusations, leaving unanswered the questions on which people’s security directly depends.

Սակայն խորհրդարանական քննարկումները կրկին սահմանափակվեցին փոխադարձ մեղադրանքներով՝ անպատասխան թողնելով այն հարցերը, որոնցից ուղղակիորեն կախված է մարդկանց անվտանգությունը։

Meanwhile, what happened in Shaki was a serious test of the state security system.

Մինչդեռ Շաքիում տեղի ունեցածը պետական անվտանգության համակարգի լրջագույն փորձություն էր։

On September 29, the National Security Service of Armenia received information from the Azerbaijani side about the possible infiltration of a soldier who had left his military unit into the territory of Armenia. However, two days later, an armed Azerbaijani arrived in Shaki, shot a civilian, and was arrested only after the incident. The state had time to prevent the danger, but this warning was not enough to detect the Azerbaijani soldier in time and protect the residents.

Սեպտեմբերի 29-ին Հայաստանի ԱԱԾ-ն ադրբեջանական կողմից տեղեկություն էր ստացել զորամասը լքած զինծառայողի՝ Հայաստանի տարածք հնարավոր ներթափանցման մասին։ Սակայն երկու օր անց զինված ադրբեջանցին հասել էր Շաքի, կրակել խաղաղ բնակչի վրա և ձերբակալվել միայն միջադեպից հետո։ Պետությունը ժամանակ ուներ վտանգը կանխելու համար, բայց այդ նախազգուշացումը բավարար չէր եղել ադրբեջանցի զինծառայողին ժամանակին հայտնաբերելու և բնակիչներին պաշտպանելու համար։

This story has serious human consequences: a wounded woman, children who experienced psychological trauma, a family in danger. The absence of victims is not yet proof of the effectiveness of the system. The consequences could have been much more tragic.

Այս պատմությունն ունի ծանր մարդկային հետևանքներ՝ վիրավորված կին, հոգեբանական ցնցում ապրած երեխաներ, վտանգված ընտանիք։ Զոհեր չունենալը դեռ համակարգի արդյունավետության ապացույց չէ։ Հետևանքները կարող էին շատ ավելի ողբերգական լինել։

Clarifying the true intentions of the serviceman is a matter of investigation. In terms of security, the version of an accidental border crossing is also more worrying. If an ordinary soldier, without special training and a pre-developed plan, was able to stay on Armenian territory for days and reach a residential building, then we are dealing with deep shortcomings in the state security system. Especially when the relevant services were informed in advance about the possible infiltration.

Զինծառայողի իրական մտադրությունների պարզաբանումը քննության խնդիրն է։ Անվտանգության առումով առավել մտահոգիչ է նաև պատահական սահմանախախտման վարկածը։ Եթե սովորական զինծառայողը, առանց հատուկ պատրաստության ու նախապես մշակված ծրագրի, կարողացել է օրեր շարունակ մնալ Հայաստանի տարածքում և հասնել բնակելի տուն, ապա գործ ունենք պետական անվտանգության համակարգի խորքային թերությունների հետ։ Առավել ևս, երբ համապատասխան ծառայությունները նախապես տեղեկացված էին հնարավոր ներթափանցման մասին։

Armenia is forced to reckon with the reality of a border with Azerbaijan and a line of contact that is about a thousand kilometers long. Border clearance takes time, and its course also depends on Azerbaijan. Therefore, the threat of armed border violations will remain in the coming years. The state must be prepared for this reality, ensuring reliable border control, timely detection of threats, and effective protection of the border population.

Հայաստանը ստիպված է հաշվի նստել Ադրբեջանի հետ շուրջ հազար կիլոմետրանոց սահմանի և շփման գծի իրողության հետ։ Սահմանազատումը ժամանակ է պահանջում, և դրա ընթացքը կախված է նաև Ադրբեջանից։ Ուստի առաջիկա տարիներին զինված սահմանախախտումների վտանգը պահպանվելու է։ Պետությունը պետք է պատրաստ լինի այդ իրականությանը՝ ապահովելով սահմանի հուսալի վերահսկողություն, վտանգների ժամանակին հայտնաբերում և սահմանամերձ բնակչության արդյունավետ պաշտպանություն։

This issue should become one of the priorities of the parliamentary opposition. It is necessary to initiate the creation of an investigative commission, which, with the involvement of specialists, will study the steps taken by state bodies from September 29 to October 1, identify the reasons for not detecting and neutralizing the threat in a timely manner, and propose specific solutions to improve the functioning of the security system. The examination should end with a practical plan for eliminating security gaps, clearly defining the necessary steps, the deadlines for their implementation, and the responsible structures.

Հենց այս հարցը պետք է դառնա խորհրդարանական ընդդիմության առաջնահերթություններից մեկը։ Անհրաժեշտ է նախաձեռնել քննիչ հանձնաժողովի ստեղծում, որը մասնագետների ներգրավմամբ կուսումնասիրի սեպտեմբերի 29-ից հոկտեմբերի 1-ը պետական մարմինների ձեռնարկած քայլերը, կպարզի վտանգը ժամանակին չհայտնաբերելու և չչեզոքացնելու պատճառները և կառաջարկի անվտանգության համակարգի աշխատանքի բարելավման կոնկրետ լուծումներ։ Քննությունը պետք է ավարտվի անվտանգության բացերը վերացնելու գործնական ծրագրով՝ հստակ սահմանելով անհրաժեշտ քայլերը, դրանց իրականացման ժամկետներն ու պատասխանատու կառույցները։

What information did the NSS receive? How was the threat assessed? In what areas were searches carried out? What units and technical means were involved? Were drones with thermal cameras, night vision systems, special reconnaissance equipment and tracking dogs used? To what extent was the work of the NSS, the army, the police and local authorities coordinated?

Ի՞նչ տեղեկություն էր ստացել ԱԱԾ-ն։ Ինչպե՞ս էր գնահատվել սպառնալիքը։ Ի՞նչ տարածքներում էին իրականացվել որոնումները։ Ի՞նչ ստորաբաժանումներ և տեխնիկական միջոցներ էին ներգրավվել։ Կիրառվե՞լ էին ջերմային տեսախցիկներով անօդաչուներ, գիշերային դիտարկման համակարգեր, հետախուզական հատուկ միջոցներ և հետքով աշխատող ծառայողական շներ։ Որքանո՞վ էր համակարգված ԱԱԾ-ի, բանակի, ոստիկանության և տեղական իշխանությունների աշխատանքը։

The answers to these questions should also be given in closed hearings, while maintaining operational secrets. The investigation should reveal the breakdowns in the search and response chain, the boundaries of responsibility and technical needs.

Այս հարցերի պատասխանները պետք է տրվեն նաև փակ լսումներում՝ օպերատիվ գաղտնիքների պահպանմամբ։ Քննությունը պետք է բացահայտի որոնման և արձագանքման շղթայի խափանումները, պատասխանատվության սահմաններն ու տեխնիկական կարիքները։

The issue of population protection deserves a separate examination. In the event of information about a possible armed infiltration, who decides whether to warn the threatened communities? What instructions do residents receive? Who ensures the safety of schools, homes, roads and public spaces? What happens after the first report of the danger?

Առանձին քննության է արժանի բնակչության պաշտպանության հարցը։ Հնարավոր զինված ներթափանցման մասին տեղեկության առկայության դեպքում ո՞վ է որոշում վտանգված համայնքներին նախազգուշացնելու անհրաժեշտությունը։ Ի՞նչ հրահանգներ են ստանում բնակիչները։ Ո՞վ է ապահովում դպրոցների, տների, ճանապարհների և հանրային տարածքների անվտանգությունը։ Ի՞նչ է տեղի ունենում վտանգի մասին առաջին հաղորդումից հետո։

The experience of other countries shows that such threats can be detected in time and their consequences reduced through effective control, rapid response and clear systems of population protection.

Այլ երկրների փորձը ցույց է տալիս, որ նման վտանգները հնարավոր է ժամանակին հայտնաբերել և նվազեցնել դրանց հետևանքները՝ արդյունավետ վերահսկողության, արագ արձագանքման և բնակչության պաշտպանության հստակ համակարգերի միջոցով։

The Shaki incident is also a good opportunity to translate the long-discussed concept of comprehensive protection into practical steps. Border communities should have a rapid alert system for threats, clear rules for protecting residents, and regular exercises. It is also worth considering the creation of specially trained rapid response groups in accordance with the population size and level of threat in the communities. They should operate under the direct leadership of state structures, with certain powers and in constant contact with security services. Every resident should know what to do in case of danger, and responsible structures should know how to prevent an armed trespasser from appearing among peaceful people.

Շաքիի դեպքը նաև լավ առիթ է վաղուց քննարկվող համապարփակ պաշտպանության հայեցակարգը գործնական քայլերի վերածելու համար։ Սահմանամերձ համայնքները պետք է ունենան վտանգի մասին արագ տեղեկացման համակարգ, բնակիչների պաշտպանության հստակ կանոններ և կանոնավոր վարժանքներ։ Արժե քննարկել նաև համայնքների բնակչության թվին ու վտանգի աստիճանին համապատասխան հատուկ պատրաստված արագ արձագանքման խմբերի ստեղծումը։ Դրանք պետք է գործեն պետական կառույցների անմիջական ղեկավարությամբ՝ որոշակի լիազորություններով և անվտանգության ծառայությունների հետ մշտական կապով։ Յուրաքանչյուր բնակիչ պետք է իմանա՝ ինչպես վարվել վտանգի դեպքում, իսկ պատասխանատու կառույցները՝ ինչպես կանխել զինված սահմանախախտի հայտնվելը խաղաղ մարդկանց շրջապատում։

This requires money, trained personnel, and consistent work. But the cost of security measures should be compared with the human losses prevented and the possible consequences of state inaction.

Սա պահանջում է փող, պատրաստված անձնակազմ և հետևողական աշխատանք։ Բայց անվտանգության միջոցառումների արժեքը պետք է համեմատել կանխվող մարդկային կորուստների և պետական անգործության հնարավոր հետևանքների հետ։

The issue also has foreign policy significance. The peace process between Armenia and Azerbaijan should continue, and the mechanisms for preventing border incidents and exchanging information should be developed. The warning received should be converted into effective domestic actions. The result of interstate cooperation is ultimately measured by the safety of the border residents.

Խնդիրն ունի նաև արտաքին քաղաքական նշանակություն։ Հայաստանի և Ադրբեջանի խաղաղության գործընթացը պետք է շարունակվի, իսկ սահմանային միջադեպերի կանխարգելման ու տեղեկատվության փոխանակման մեխանիզմները՝ զարգանան։ Ստացված նախազգուշացումը պետք է վերածվի արդյունավետ ներքին գործողությունների։ Միջպետական համագործակցության արդյունքն ի վերջո չափվում է նաև սահմանամերձ բնակչի անվտանգությամբ։

The Shaki incident provides the parliament with an opportunity to shape a real agenda for security policy. A good opposition could have demanded from the government an independent professional assessment, the definition of specific steps and deadlines for their implementation, the allocation of necessary financial resources, and consistent parliamentary oversight of the results. As a result, the state would have an improved search, warning, and response system.

Շաքիի դեպքը խորհրդարանին տալիս է անվտանգության քաղաքականության իրական օրակարգ ձևավորելու հնարավորություն։ Լավ ընդդիմությունը կարող էր իշխանությունից պահանջել անկախ մասնագիտական գնահատում, կոնկրետ քայլերի և դրանց իրականացման ժամկետների սահմանում, անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցների հատկացում և արդյունքների նկատմամբ խորհրդարանական հետևողական վերահսկողություն։ Արդյունքում պետությունը կունենար որոնման, նախազգուշացման ու արձագանքման բարելավված համակարգ։

It is impossible to reduce the probability of border violations to zero, but reducing the probability of their tragic consequences is the direct responsibility of the state.

Սահմանախախտումների հավանականությունը զրոյի հասցնել հնարավոր չէ, սակայն դրանց ողբերգական հետևանքների հավանականությունը նվազեցնելը պետության անմիջական պարտականությունն է։

After the Shaki incident, the state’s primary task should be to ensure that the next armed border violator is detected and neutralized before he endangers the lives of civilians.

Շաքիի դեպքից հետո պետության առաջնահերթ խնդիրը պետք է լինի ապահովել, որ հաջորդ զինված սահմանախախտը հայտնաբերվի և վնասազերծվի՝ մինչև խաղաղ բնակիչների կյանքը վտանգելը։

Solving this very problem should have become the priority of serious parliamentary investigation and consistent work.

Հենց այս խնդրի լուծումը պետք է դառնար խորհրդարանական լուրջ քննության և հետևողական աշխատանքի առաջնահերթությունը։