The Decades Contract

The proposal is also based on the calculation of Armenia’s future demand. According to Rosatom, with an annual growth rate of about 4 percent in electricity consumption, Armenia may need about 1 GW of new base capacity by 2036.

Առաջարկի հիմքում նաև Հայաստանի ապագա պահանջարկի հաշվարկն է։ «Ռոսատոմի» գնահատմամբ՝ էլեկտրաէներգիայի սպառման տարեկան մոտ 4 տոկոս աճի դեպքում 2036-ին Հայաստանին կարող է անհրաժեշտ լինել շուրջ 1 ԳՎտ նոր բազային հզորություն։

Thus, the discussion is not only about a new reactor. It is about the structure of Armenia’s energy system for the next decades: what capacity plant the country needs, who will build it, with what financing, and what long-term dependencies will be formed from this choice.

Այսպիսով, քննարկումը միայն նոր ռեակտորի մասին չէ։ Խոսքը Հայաստանի էներգետիկ համակարգի հաջորդ տասնամյակների կառուցվածքի մասին է՝ ինչ հզորությամբ կայան է պետք երկրին, ով է այն կառուցելու, ինչ ֆինանսավորմամբ և ինչ երկարաժամկետ կախվածություններ են ձևավորվելու այդ ընտրությունից։

The Russian proposal is not an unfamiliar technological choice for Armenia. The operating nuclear power plant has been connected to Russian fuel, technical maintenance and professional systems for decades. That experience is an important advantage, but choosing a new nuclear power plant requires a much longer-term perspective on its costs, risks, and dependencies.

Ռուսական առաջարկը Հայաստանի համար անծանոթ տեխնոլոգիական ընտրություն չէ։ Գործող ատոմակայանը տասնամյակներ շարունակ կապված է ռուսական վառելիքի, տեխնիկական սպասարկման և մասնագիտական համակարգի հետ։ Այդ փորձը կարևոր առավելություն է, բայց նոր ատոմակայանի ընտրությունը պահանջում է շատ ավելի երկար հորիզոնով գնահատել դրա գինը, ռիսկերը և կախվածությունները։

Choosing a new nuclear power plant is a long-term commitment for Armenia. It will tie the country to sources of financing, fuel suppliers, maintenance, and technology partners for years to come. This choice is not just about today’s costs. It will shape Armenia’s energy connections, dependencies, and the framework for future decisions for many years to come.

Նոր ատոմակայանի ընտրությունը Հայաստանի համար երկարաժամկետ պարտավորություն է։ Այն տարիներով կապելու է երկիրը ֆինանսավորման աղբյուրների, վառելիքի մատակարարների, տեխնիկական սպասարկման և տեխնոլոգիական գործընկերների հետ։ Այս ընտրությունը միայն այսօրվա ծախսի մասին չէ։ Այն երկար տարիների համար ձևավորելու է Հայաստանի էներգետիկ կապերը, կախվածությունները և ապագա որոշումների շրջանակը։

For Armenia, the safety of a new nuclear power plant is not just a technical issue. There is also a financial and geopolitical security issue.

Հայաստանի համար նոր ատոմակայանի անվտանգությունը միայն տեխնիկական հարց չէ։ Կա նաև ֆինանսական ու աշխարհաքաղաքական անվտանգություն։

Russia’s nuclear power industry is currently operating in a severe sanctions environment. A number of its facilities and key parts of the Russian financial system are under sanctions. These restrictions can make it difficult to finance a project, make international payments, secure insurance, and allow foreign companies to participate.

Ռուսաստանի միջուկային էներգետիկան այսօր աշխատում է ծանր պատժամիջոցների միջավայրում։ Նրա մի շարք կառույցներ և ռուսական ֆինանսական համակարգի կարևոր հատվածներ պատժամիջոցների տակ են։ Այս սահմանափակումները կարող են դժվարացնել նախագծի ֆինանսավորումը, միջազգային վճարումները, ապահովագրությունը և օտարերկրյա ընկերությունների մասնակցությունը։

U.S. sanctions still maintain limited exemptions for some existing nuclear projects. In the case of new projects, these options are much more limited, especially if financing depends on sanctioned Russian banks.

ԱՄՆ պատժամիջոցները գործող որոշ միջուկային ծրագրերի համար դեռ պահպանում են սահմանափակ բացառություններ։ Նոր նախագծերի դեպքում այդ հնարավորությունները շատ ավելի սահմանափակ են, հատկապես եթե ֆինանսավորումը կախված է պատժամիջոցների տակ գտնվող ռուսական բանկերից։

For Armenia, this is a question of the viability of the project. The new nuclear power plant will depend on stable financing, maintenance, and uninterrupted access to international payment systems for decades.

Հայաստանի համար սա նախագծի կենսունակության հարց է։ Նոր ատոմակայանը տասնամյակներով կախված է լինելու կայուն ֆինանսավորումից, սպասարկումից և միջազգային վճարային համակարգերի անխափան հասանելիությունից։

The key question, therefore, is how far the project will be able to maintain its financial and technical sustainability in the face of tightening sanctions, banking restrictions, and the possible withdrawal of international partners.

Հետևաբար առանցքային հարցն այն է, թե նախագիծը որքանով կկարողանա պահպանել ֆինանսական ու տեխնիկական կայունությունը պատժամիջոցների խստացման, բանկային սահմանափակումների և միջազգային գործընկերների հնարավոր դուրս գալու պայմաններում։

The Akkuyu story shows how sanctions can change the course of even a large and state-backed nuclear project. The plant has been years behind schedule. In 2024, Siemens Energy’s equipment delivery failed, and Akkuyu’s commissioning date was again postponed. Ankara cited Western sanctions against Russia as one of the reasons.

Աքքույուի պատմությունը ցույց է տալիս, թե պատժամիջոցները ինչպես կարող են փոխել նույնիսկ մեծ ու պետության կողմից պաշտպանված միջուկային նախագծի ընթացքը։ Կայանը տարիներով հետ է մնացել նախնական ժամանակացույցից։ 2024-ին Siemens Energy-ի սարքավորումների մատակարարումը չկայացավ, և Աքքույուի գործարկման ժամկետը դարձյալ հետաձգվեց։ Անկարան պատճառների շարքում նշեց Ռուսաստանի նկատմամբ գործող արևմտյան սահմանափակումները։

Rosatom later found a supplier of the necessary equipment in China. In 2026, Alexey Likhachev also reported that about two billion dollars in funds earmarked for the project remained frozen.

«Ռոսատոմը» հետագայում անհրաժեշտ սարքավորումների մատակարար գտավ Չինաստանում։ 2026-ին Ալեքսեյ Լիխաչևը հայտնեց նաև, որ նախագծի համար նախատեսված շուրջ երկու միլիարդ դոլարի միջոցներ շարունակում են մնալ սառեցված։

For Armenia, the example of Akkuyu is an important warning. The success of a nuclear power plant depends on the smooth operation of the entire system: financing, equipment supply, payments, insurance and maintenance. Any disruption in this chain could prolong construction, increase the cost of the project and further limit Armenia’s freedom of energy choice.

Հայաստանի համար Աքքույուի օրինակը կարևոր նախազգուշացում է։ Ատոմակայանի հաջողությունը կախված է ամբողջ համակարգի անխափան աշխատանքից՝ ֆինանսավորումից, սարքավորումների մատակարարումից, վճարումներից, ապահովագրությունից և տեխնիկական սպասարկումից։ Այդ շղթայի որևէ խափանում կարող է երկարացնել շինարարությունը, բարձրացնել ծրագրի արժեքը և հետագայում սահմանափակել Հայաստանի էներգետիկ ընտրության ազատությունը։

Armenia already faces a similar problem with the railway. The Armenian government has noted that some international partners are avoiding cooperation with the Armenian railway due to Russian management and sanctions. This experience shows that the impact of international sanctions can actually limit Armenia’s economic ties and major infrastructure projects.

Հայաստանը նույն խնդրին արդեն բախվում է երկաթուղու հարցում։ Հայաստանի կառավարությունը նշել է, որ ռուսական կառավարման և պատժամիջոցների պատճառով միջազգային որոշ գործընկերներ խուսափում են հայկական երկաթուղու հետ համագործակցությունից։ Այս փորձը ցույց է տալիս, որ միջազգային պատժամիջոցների ազդեցությունը կարող է գործնականում սահմանափակել Հայաստանի տնտեսական կապերն ու խոշոր ենթակառուցվածքային ծրագրերը։

This example is doubly important when making a decision on a new nuclear power plant. The railway contract can be revised, the management form can be changed. In the case of a nuclear power plant, there is almost no such flexibility. Today’s decision will define Armenia’s energy capabilities and dependencies for decades.

Նոր ատոմակայանի վերաբերյալ որոշում կայացնելիս այս օրինակը կրկնակի կարևոր է։ Երկաթուղու պայմանագիրը կարելի է վերանայել, կառավարման ձևը՝ փոխել։ Ատոմակայանի դեպքում նման ճկունություն գրեթե չկա։ Այսօրվա որոշումը տասնամյակներով սահմանելու է Հայաստանի էներգետիկ հնարավորություններն ու կախվածությունները։

Armenia already has experience with Russian energy management. In 2003, the management of the financial flows of the Metsamor nuclear power plant was transferred to the Russian Inter RAO in order to settle the debt of about $40 million accumulated towards fuel suppliers. The contract was later extended, but in 2012 it was terminated early.

Հայաստանը ռուսական էներգետիկ կառավարման փորձ արդեն ունի։ 2003-ին Մեծամորի ատոմակայանի ֆինանսական հոսքերի կառավարումը փոխանցվեց ռուսական Inter RAO-ին՝ վառելիքի մատակարարների նկատմամբ կուտակված շուրջ 40 միլիոն դոլարի պարտքը կարգավորելու նպատակով։ Պայմանագիրը հետագայում երկարաձգվեց, սակայն 2012-ին դադարեցվեց ժամկետից շուտ։

The ownership of the plant remained with Armenia, and the financial management with the Russian side. This experience shows that control over a strategic infrastructure is determined not only by ownership. Whoever controls financing and cash flows also gains influence over management and long-term decisions.

Կայանի սեփականությունը մնաց Հայաստանին, իսկ ֆինանսական կառավարումը՝ ռուսական կողմին։ Այս փորձը ցույց է տալիս, որ ռազմավարական ենթակառուցվածքի նկատմամբ վերահսկողությունը որոշվում է ոչ միայն սեփականությամբ։ Ով վերահսկում է ֆինանսավորումն ու դրամական հոսքերը, նա նաև ազդեցություն է ստանում կառավարման և երկարաժամկետ որոշումների վրա։

The history of the Armenian National Electricity Grid is also an important precedent. Inter RAO acquired the company in 2006. In the following years, debts grew, investments decreased. The tariff crisis of 2015 brought thousands of young people to the streets and turned into a broad public movement called “Electric Yerevan”. In the same year, the Russian company sold the Armenian National Electricity Grid, leaving behind a worn-out network, large debts and the difficult task of restoring the system.

ՀԷՑ-ի պատմությունն էլ կարևոր նախադեպ է։ Inter RAO-ն ընկերությունը ձեռք բերեց 2006-ին։ Հետագա տարիներին պարտքերը աճեցին, ներդրումները նվազեցին: 2015-ի սակագնային ճգնաժամը հազարավոր երիտասարդների դուրս բերեց փողոց և վերածվեց «Էլեկտրիկ Երևան» լայն հասարակական շարժման։ Նույն տարում ռուսական ընկերությունը վաճառեց ՀԷՑ-ը՝ հետևում թողնելով մաշված ցանց, մեծ պարտքեր և համակարգի վերականգնման ծանր խնդիր։

The reasons may differ, but the result does not change. After the Russian administration, the ENA found itself in large debts and severe financial problems. This is also an important lesson for the selection of a new nuclear power plant. The assessment of a strategic partner is also formed by the final result: what is the state of the system, how stable it is and what problems the state will face after years.

Պատճառների շուրջ գնահատականները տարբեր կարող են լինել, բայց դրանից արդյունքը չի փոխվում: Ռուսական կառավարումից հետո ՀԷՑ-ը հայտնվել էր մեծ պարտքերի և ծանր ֆինանսական խնդիրների մեջ։ Սա կարևոր դաս է նաև նոր ատոմակայանի ընտրության համար։ Ռազմավարական գործընկերոջ գնահատականը ձևավորվում է նաև վերջնական արդյունքից՝ ինչ վիճակում է համակարգը, որքան կայուն է այն և ինչ խնդիրներ են մնում պետությանը տարիներ անց։

The selection of a new nuclear power plant is one of the largest economic decisions for Armenia in the coming decades. Not only the cost of construction is important here. The terms of the loan, the currency of financing, insurance, the choice of suppliers, the availability of fuel and spare parts, the form of ownership and how free Armenia will be in changing partners in the future should also be taken into account.

Նոր ատոմակայանի ընտրությունը Հայաստանի առաջիկա տասնամյակների ամենախոշոր տնտեսական որոշումներից է։ Այստեղ կարևոր է ոչ միայն կառուցման արժեքը։ Պետք է հաշվի առնել նաև վարկի պայմանները, ֆինանսավորման արժույթը, ապահովագրությունը, մատակարարների ընտրությունը, վառելիքի ու պահեստամասերի հասանելիությունը, սեփականության ձևը և այն, թե Հայաստանը որքան ազատ կմնա ապագայում գործընկեր փոխելու հարցում։

The proposal of an international consortium is important, but it is not enough in itself. The participation of French, Korean or Chinese companies also depends on their banks, insurers and state regulatory bodies. If the main responsible party for the project is the Russian side, then the restrictions against Russia may affect the terms, scope and final value of this participation.

Միջազգային կոնսորցիումի առաջարկը կարևոր է, բայց ինքնին բավարար չէ։ Ֆրանսիական, կորեական կամ չինական ընկերությունների մասնակցությունը կախված է նաև նրանց բանկերից, ապահովագրողներից և պետական վերահսկող մարմիններից։ Եթե նախագծի հիմնական պատասխանատուն ռուսական կողմն է, ապա Ռուսաստանի դեմ գործող սահմանափակումները կարող են ազդել այդ մասնակցության պայմանների, ծավալի և վերջնական արժեքի վրա։

A nuclear power plant is not an ordinary investment. The wrong choice can limit Armenia’s technological, financial, and external economic opportunities for decades.

Ատոմակայանը սովորական ներդրում չէ։ Սխալ ընտրությունը կարող է տասնամյակներով սահմանափակել Հայաստանի տեխնոլոգիական, ֆինանսական և արտաքին տնտեսական հնարավորությունները։

Armenia needs a reliable energy base in the long term. This system must operate stably not only in the face of technical, but also financial and international shocks.

Հայաստանին երկարաժամկետ պետք է վստահելի էներգետիկ հենարան։ Այդ համակարգը պետք է կայուն աշխատի ոչ միայն տեխնիկական, այլ նաև ֆինանսական ու միջազգային ցնցումների պայմաններում։

The safety of the reactor is ensured by technical solutions. The country’s security also depends on the contracts, financial commitments, and partners with which Armenia is connected for decades.

Ռեակտորի անվտանգությունը ապահովվում է տեխնիկական լուծումներով։ Երկրի անվտանգությունը կախված է նաև այն պայմանագրերից, ֆինանսական պարտավորություններից և գործընկերներից, որոնց հետ Հայաստանը կապվում է տասնամյակների համար։