The army cannot be controlled manually.

If the Minister needs to make a surprise appearance at dawn in a military unit to find out the state of the army’s daily routine, the question of the effectiveness of the entire chain of command arises. The Minister can and sometimes must personally inspect the system, but the Minister’s personal control cannot become a permanent substitute for the normal functioning of the system.

Եթե բանակի առօրյայի վիճակը պարզելու համար նախարարին անհրաժեշտ է լուսաբացին անակնկալ հայտնվել զորամասում, կառավարման ամբողջ շղթայի արդյունավետության հարց է առաջանում։ Նախարարը կարող է և երբեմն պարտավոր է անձամբ ստուգել համակարգը, սակայն նախարարի անձնական վերահսկողությունը չի կարող դառնալ համակարգի բնականոն աշխատանքի մշտական փոխարինող։

The modern army is a huge organization. Its stability is built on command responsibility, inspection control, military police, counterintelligence work, internal audit, personnel management, and reliable information. The main responsibility of a political leader is to build an effective system with clear goals, sufficient resources, a working chain of responsibility and measurable results.

Ժամանակակից բանակը հսկայական կազմակերպություն է։ Նրա կայունությունը կառուցվում է հրամանատարական պատասխանատվության, տեսչական վերահսկողության, ռազմական ոստիկանության, հակահետախուզական աշխատանքի, ներքին աուդիտի, անձնակազմի կառավարման և վստահելի տեղեկատվության վրա։ Քաղաքական ղեկավարի գլխավոր պատասխանատվությունը արդյունավետ համակարգ կառուցելն է՝ հստակ նպատակներով, բավարար ռեսուրսներով, պատասխանատվության աշխատող շղթայով և չափելի արդյունքներով։

In the US Army, this function is performed by the Inspector General, independently assessing discipline, readiness and the state of management. It is the “eyes and ears” of the army leadership, identifying problems before they require personal intervention by the minister.

ԱՄՆ բանակում այս գործառույթը կատարում է գլխավոր տեսչությունը՝ անկախ գնահատելով կարգապահությունը, պատրաստությունն ու կառավարման վիճակը։ Այն բանակի ղեկավարության «աչքերն ու ականջներն» է՝ խնդիրները բացահայտելով մինչև դրանք նախարարի անձնական միջամտության կարիք կստանան։

Similar functions also exist in the Armenian defense system. The powers of the Military Police have even been expanded in recent years. Armenia is already implementing a broad transformation of military education with NATO. By 2025, NATO had recorded the development of a new military education concept and a new doctrinal basis, the development of the sergeant system, the creation of an e-learning center at the Military Academy and the strengthening of the capabilities of the National Defense Research University.

Հայաստանի պաշտպանության համակարգում նման գործառույթներ նույնպես կան։ Ռազմական ոստիկանության լիազորությունները վերջին տարիներին նույնիսկ ընդլայնվել են։ Հայաստանը ՆԱՏՕ-ի հետ արդեն իրականացնում է ռազմական կրթության լայն վերափոխում։ 2025-ին ՆԱՏՕ-ն արձանագրել էր նոր ռազմական կրթության հայեցակարգի և նոր դոկտրինալ հիմքի մշակումը, սերժանտական համակարգի զարգացումը, Ռազմական ակադեմիայում էլեկտրոնային ուսուցման կենտրոնի ստեղծումը և Պաշտպանական ազգային հետազոտական համալսարանի կարողությունների ամրապնդումը։

The next and most difficult test of the reform is the daily life of the military unit. A new program at the Military Academy, a new doctrine, or the purchase of weapons will change little if old relationships, informal hierarchies, and a culture of evasion of responsibility continue to operate within the unit.

Բարեփոխման հաջորդ և ամենադժվար քննությունը զորամասի առօրյան է։ Ռազմական ակադեմիայի նոր ծրագիրը, նոր դոկտրինը կամ սպառազինության գնումը քիչ բան են փոխում, եթե ստորաբաժանման ներսում շարունակում են գործել հին հարաբերությունները, ոչ պաշտոնական հիերարխիաները և պատասխանատվությունից խուսափելու մշակույթը։

The problem here is much deeper than an early morning wake-up call or poorly organized gymnastics.

Այստեղ խնդիրը վաղ առավոտյան չկատարված վերկացից կամ վատ կազմակերպված մարմնամարզությունից շատ ավելի խորն է։

According to the annual report of the Human Rights Defender, 328 cases of non-statutory relationships were recorded in 2024, as a result of which 312 servicemen received physical injuries. The same document links a number of deaths in the armed forces to non-statutory relationships and the insufficient effectiveness of mechanisms for their prevention. The Council of Europe has considered the criminal subculture to be one of the root causes of human rights violations in the Armenian armed forces and has developed a special methodology for its early detection and prevention for the Armenian military.

Մարդու իրավունքների պաշտպանի տարեկան զեկույցի համաձայն՝ 2024 թվականին արձանագրվել է ոչ կանոնադրային փոխհարաբերությունների 328 դեպք, որոնց հետևանքով մարմնական վնասվածքներ է ստացել 312 զինծառայող։ Նույն փաստաթուղթը զինված ուժերում մահվան մի շարք դեպքեր կապում է ոչ կանոնադրային հարաբերությունների և դրանց կանխման մեխանիզմների անբավարար արդյունավետության հետ։ Եվրոպայի խորհուրդը քրեական ենթամշակույթը Հայաստանի զինված ուժերում մարդու իրավունքների խախտումների արմատական պատճառներից է համարել և հայ զինվորականների համար մշակել դրա վաղ հայտնաբերման ու կանխման հատուկ մեթոդաբանություն։

These are not ordinary numbers from disciplinary statistics. They are indicators of the internal culture of the army.

Սրանք կարգապահական վիճակագրության սովորական թվեր չեն։ Դրանք բանակի ներքին մշակույթի ցուցիչներ են։

In a combat-ready army, the commander’s authority is formed from professional competence, justice, responsibility and the soldier’s trust. The criminal subculture undermines this foundation, creating its own authorities, unwritten rules and informal mechanisms of punishment. Every manifestation of such a system in a military unit weakens the chain of command and calls into question the exclusivity of state discipline. The behavior of a serviceman should be regulated by the regulations, command and law. Any informal hierarchy within the army weakens the authority of the command and undermines the integrity of state control.

Մարտունակ բանակում հրամանատարի հեղինակությունը ձևավորվում է մասնագիտական կարողությունից, արդարությունից, պատասխանատվությունից և զինվորի վստահությունից։ Քրեական ենթամշակույթը խարխլում է այդ հիմքը՝ ստեղծելով սեփական հեղինակություններ, չգրված կանոններ և պատժի ոչ պաշտոնական մեխանիզմներ։ Զորամասում նման համակարգի յուրաքանչյուր դրսևորում թուլացնում է հրամանատարական շղթան և կասկածի տակ դնում պետական կարգապահության բացառիկությունը։ Զինծառայողի վարքը պետք է կարգավորեն կանոնադրությունը, հրամանատարությունը և օրենքը։ Բանակի ներսում ցանկացած ոչ պաշտոնական հիերարխիա թուլացնում է հրամանատարության հեղինակությունը և խաթարում պետական վերահսկողության ամբողջականությունը։

The Council of Europe has been paying attention to this very layer in its work with Armenia for years, linking the prevention of violence, humiliation, non-combat deaths, “dedavshchina” and criminal subculture with the command environment and the protection of human rights.

Եվրոպայի խորհուրդը տարիներ շարունակ Հայաստանի հետ աշխատանքում հենց այս շերտի վրա է ուշադրություն դարձրել՝ բռնության, նվաստացման, ոչ մարտական մահերի, «դեդավշչինայի» և քրեական ենթամշակույթի կանխարգելումը կապելով հրամանատարական միջավայրի և մարդու իրավունքների պաշտպանության հետ։

The modernization of the army is therefore also an educational project.

Բանակի արդիականացումը այս պատճառով կրթական նախագիծ է նաև։

Physical fitness is a natural part of military service. Twenty-first century warfare has added a much greater demand for knowledge. Unmanned systems, electronic warfare, secure communications, satellite and digital cartography, data analysis, cyber defense, combat medicine, foreign languages, software systems, technical support. The modern soldier increasingly works with information, sensors, computers, and sophisticated equipment.

Ֆիզիկական պատրաստությունը զինվորական ծառայության բնական մասն է։ Քսանմեկերորդ դարի պատերազմը դրան ավելացրել է գիտելիքի շատ ավելի մեծ պահանջ։ Անօդաչու համակարգեր, ռադիոէլեկտրոնային պայքար, անվտանգ կապ, արբանյակային և թվային քարտեզագրություն, տվյալների վերլուծություն, կիբեռպաշտպանություն, մարտական բժշկություն, օտար լեզուներ, ծրագրային համակարգեր, տեխնիկական սպասարկում։ Ժամանակակից զինվորը գնալով ավելի շատ է աշխատում տեղեկատվության, սենսորի, համակարգչի և բարդ սարքավորման հետ։

For a small state, this is vital. Human capital is as much a defense resource as an arsenal.

Փոքր պետության համար սա կենսական նշանակություն ունի։ Մարդկային կապիտալը նույնքան պաշտպանական ռեսուրս է, որքան զինանոցը։

Estonia has long linked conscription to technological training. After basic military training, cyber-trained soldiers undergo professional training and work in the fields of communications, information systems, and cybersecurity. The skills acquired during service are also applicable in the civilian economy.

Էստոնիան զորակոչային ծառայությունը վաղուց կապել է տեխնոլոգիական պատրաստության հետ։ Կիբեռուղղությամբ ընտրված զինծառայողները հիմնական ռազմական ուսուցումից հետո անցնում են մասնագիտական պատրաստություն և աշխատում կապի, տեղեկատվական համակարգերի ու կիբեռանվտանգության ոլորտներում։ Ծառայության ընթացքում ձեռք բերած հմտությունները հետագայում կիրառելի են նաև քաղաքացիական տնտեսությունում։

Singapore has also linked this approach to higher education and the labor market. Military personnel can study programming, data science, artificial intelligence, and cybersecurity and earn university credits. The new Career and Skills Passport system turns professional skills and certificates acquired during service into qualifications that employers recognize.

Սինգապուրն այդ մոտեցումը կապել է նաև բարձրագույն կրթության և աշխատաշուկայի հետ։ Զինծառայողները կարող են ուսումնասիրել ծրագրավորում, տվյալագիտություն, արհեստական բանականություն ու կիբեռանվտանգություն և ստանալ համալսարանական կրեդիտներ։ Նոր Career and Skills Passport համակարգը ծառայության ընթացքում ձեռք բերված մասնագիտական հմտություններն ու վկայականները դարձնում է գործատուների համար ճանաչելի որակավորում։

This approach is of particular importance for Armenia.

Հայաստանի համար այս մոտեցումը առանձնահատուկ կարևորություն ունի։

The state takes a significant amount of time from the most active years of a young person’s life. That time should also be turned into a period of education, professional development, and maturation. At the end of military service, a young person should leave the army not only with military training, but also with skills that can be applied in civilian life: a technical specialty, a foreign language, digital skills, first aid knowledge, management experience, or a state-recognized professional qualification.

Պետությունը երիտասարդից վերցնում է նրա կյանքի ամենաակտիվ տարիներից զգալի ժամանակ։ Այդ ժամանակը պետք է վերածվի նաև կրթության, մասնագիտության և հասունացման շրջանի։ Զինծառայության ավարտին երիտասարդը բանակից պետք է դուրս գա ոչ միայն ռազմական պատրաստությամբ, այլ նաև քաղաքացիական կյանքում կիրառելի կարողություններով՝ տեխնիկական մասնագիտությամբ, օտար լեզվով, թվային հմտություններով, առաջին բուժօգնության գիտելիքով, կառավարման փորձով կամ պետականորեն ճանաչված մասնագիտական որակավորմամբ։

This approach also changes the economic logic of defense spending. The investment made in a soldier’s education does not end when the service ends. It returns to the economy in the form of an already trained person. A demobilized signalman can work in the telecommunications sector, an unmanned systems operator in technological production, a mechanic in industry, a medic in the healthcare system, and a cyber specialist in the digital economy.

Այս մոտեցումը փոխում է նաև պաշտպանական ծախսի տնտեսական տրամաբանությունը։ Զինվորի կրթության վրա կատարված ներդրումը ծառայության ավարտով չի սպառվում։ Այն վերադառնում է տնտեսություն՝ արդեն պատրաստված մարդու տեսքով։ Զորացրված կապավորը կարող է աշխատել հեռահաղորդակցության ոլորտում, անօդաչու համակարգերի օպերատորը՝ տեխնոլոգիական արտադրությունում, մեխանիկը՝ արդյունաբերությունում, բուժակը՝ առողջապահության համակարգում, կիբեռմասնագետը՝ թվային տնտեսությունում։

Thus, the army can simultaneously strengthen the country's defense and increase its human capital.

Այսպիսով բանակը կարող է միաժամանակ ուժեղացնել երկրի պաշտպանությունը և մեծացնել նրա մարդկային կապիտալը։

A state with limited human resources must convert the service time of each soldier into combat readiness, knowledge, and future professional ability.

Սահմանափակ մարդկային ռեսուրս ունեցող պետությունը յուրաքանչյուր զինծառայողի ծառայության ժամանակը պետք է վերածի մարտունակության, գիտելիքի և ապագա մասնագիտական կարողության։

Each draft must simultaneously increase the combat readiness of the army, the quality of the reservist, and the country's professional potential.

Յուրաքանչյուր զորակոչ պետք է միաժամանակ բարձրացնի բանակի մարտունակությունը, պահեստազորի որակը և երկրի մասնագիտական ներուժը։

From this perspective, Suren Papikyan's surprise visits can be useful as a means of understanding the state of the system. However, their frequency also raises questions about the quality of management. In a system of tens of thousands of people, the minister cannot personally check the accommodation, food, duty, discipline, and the morale of the units.

Այս դիտանկյունից Սուրեն Պապիկյանի անակնկալ այցերը կարող են օգտակար լինել որպես համակարգի վիճակը հասկանալու միջոց։ Սակայն դրանց հաճախականությունը նաև կառավարման որակի մասին հարց է բարձրացնում։ Տասնյակ հազարավոր մարդկանց համակարգում նախարարը չի կարող անձամբ ստուգել վերկացը, սնունդը, հերթապահությունը, կարգապահությունն ու ստորաբաժանումների բարոյահոգեբանական վիճակը։

That's why institutions exist.

Դրա համար գոյություն ունեն ինստիտուտները։

The General Military Inspectorate should provide the Minister with an independent and comprehensive picture of the readiness, discipline, and command environment of the units. The military police should be able to detect violence, non-statutory relations, and manifestations of a criminal subculture at an early stage. The serviceman should have a secure and reliable communication mechanism, and the command staff should have a permanent, measurable, and multi-faceted assessment system. The Minister should receive a comprehensive picture of the state of the military units every day, until problems reach the stage when they can only be seen during a personal inspection.

Գլխավոր ռազմական տեսչությունը պետք է նախարարին տա անկախ և ամբողջական պատկեր ստորաբաժանումների պատրաստության, կարգապահության ու հրամանատարական միջավայրի մասին։ Ռազմական ոստիկանությունը պետք է կարողանա վաղ հայտնաբերել բռնությունը, ոչ կանոնադրային հարաբերությունները և քրեական ենթամշակույթի դրսևորումները։ Զինծառայողը պետք է ունենա անվտանգ և վստահելի կոմունիկացիայի մեխանիզմ, իսկ հրամանատարական կազմը՝ մշտական, չափելի և բազմակողմ գնահատման համակարգ։ Նախարարը պետք է ամեն օր ստանա ամբողջական պատկեր զորամասերի վիճակի մասին՝ մինչև խնդիրները հասնեն այն փուլին, երբ դրանք հնարավոր է տեսնել միայն անձնական ստուգայցով։

The most important criterion for the modernization of the army is the quality of daily service. The discipline of the unit should be ensured by stable institutional mechanisms and not become dependent on the personal presence of the Minister.

Բանակի արդիականացման ամենակարևոր չափանիշը առօրյա ծառայության որակն է։ Զորամասի կարգապահությունը պետք է ապահովվի կայուն ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներով և չդառնա նախարարի անձնական ներկայությունից կախված։

At the end of the service, the state should receive trained reservists, and society should receive more educated, technologically literate, disciplined, and economically in-demand young people.

Ծառայության ավարտին պետությունը պետք է ստանա պատրաստված պահեստազորային, իսկ հասարակությունը՝ ավելի կրթված, տեխնոլոգիապես գրագետ, կարգապահ և տնտեսության մեջ պահանջված երիտասարդ։

Such an army becomes not only a security system, but also a key institution that forms the human capital of the state.

Այդպիսի բանակը դառնում է ոչ միայն անվտանգության համակարգ, այլև պետության մարդկային կապիտալը ձևավորող առանցքային ինստիտուտ։